Tri thuc la ai

Thứ ba, 30 Tháng một 2007, 14:50 GMT+7

- Bao dien tu TS va Tap chi Khoa hoc va To quoc dang mo cuoc thao luan ve chu de "Tri thuc Viet Nam". Chung toi xin tran trong gioi thieu y kien tham gia cua Tien si Nguyen Quang A.

Trong the gioi toan cau hoa ngay nay (voi cach mang cong nghe thong tin va truyen thong, voi su pho bien cua Internet, voi su banh truong suc manh cua thong tin, cua bieu tuong, voi su tien nhanh den nen kinh te tri thuc) thi vai tro va trach nhiem cua tri thuc la rat lon lao. Tren TS dang co cuoc tranh luan ve tri thuc Viet Nam manh hay yeu. Bai nay mong gop vai y kien ve chu de nay.


Tri thuc la ai

Hinh minh hoa: alderac.com

Khai niem tri thuc

Noi den manh va yeu la vo tinh da gan gia tri cho khai niem. Manh la the nao, yeu la ra sao? Dua vao Hayek, dau tien toi muon lam ro khai nhiem tri thuc la gi, va chi sau do moi gan gia tri de co the danh gia. Trong tieu luan “Tri thuc va Chu nghia xa hoi” viet nam 1949 F. A. Hayek da phan tich rat sau sac ve vai tro to lon cua tri thuc len dien tien chinh tri. Ong goi tri thuc la nhung nguoi buon ban do cu chuyen nghiep ve tu tuong, tuc la nhung ke truyen dat tu tuong cua nhung nguoi khac (nhu tu tuong cua Plato, Khong tu, Duc Phat, Chua Jesus, Adam Smith, Karl Marx, Einstein, v.v). Ho co quyen luc to lon. Ong cho rang “ho nam duoc quyen luc nay bang dinh huong du luan”. “Cai doi voi nguoi quan sat duong thoi co ve nhu la cuoc dau tranh cua cac loi ich mau thuan nhau, thuc ra thuong da duoc quyet dinh truoc tu lau trong mot cuoc dung cham cua cac tu tuong duoc gioi han o cac gioi hep” cua cac tri thuc.

Theo ong, cac tri thuc “khong chi gom cac nha bao, cac nha giao, cac muc su, cac giang vien, nhung nguoi lam quang cao, cac nha binh luan radio, cac nha van hu cau, nhung nguoi ve tranh biem hoa, va cac nghe si, tat ca nhung nguoi co the la cac bac thay ve ki thuat truyen dat tu tuong, nhung thuong la nhung ke nghiep du o chung muc lien quan den thuc chat cai ma ho truyen dat”. Tri thuc “cung gom nhieu nha chuyen nghiep va ki thuat, nhu cac nha khoa hoc va cac bac si, nhung nguoi thong qua giao thiep quen thuoc cua ho voi an pham ma tro thanh nhung nguoi mang cac tu tuong moi ben ngoai linh vuc rieng cua ho va la nhung nguoi, vi tri thuc chuyen gia cua ho ve cac chu de rieng cua ho, duoc lang nghe voi su kinh trong ve hau nhu moi thu khac.

Co it thu ma ngay nay nguoi thuong biet ve cac su kien, tru thong qua trung gian cua giai cap nay; va ngoai cac linh vuc cong tac dac biet cua minh tat ca chung ta ve khia canh nay hau nhu deu la nhung nguoi thuong, de co thong tin va kien thuc cua minh chung ta phu thuoc vao nhung nguoi bien no thanh viec lam cua ho de theo kip du luan. Chinh cac tri thuc theo nghia nay la nhung nguoi quyet dinh quan diem va du luan nao den voi chung ta, cac su thuc nao la du quan trong de duoc noi voi chung ta, va chung duoc trinh bay o dang nao va tu goc canh nao. Chung ta se co bao gio biet duoc cac ket qua cong viec cua chuyen gia va nha tu tuong ban dau hay khong, chu yeu phu thuoc vao quyet dinh cua ho”.

Theo nghia rong co the coi tat ca nhung ai song bang nghe gan voi thong tin, tri thuc, khoa hoc deu la tri thuc. Cac hoc gia, cac nha tu tuong, cac chuyen gia, cac nghe si sang tao la mot tap con cua tap hop cac tri thuc (co nguoi chi coi nhung nguoi nay la tri thuc, nhung ngoai linh vuc cua ho thi ve cac linh vuc khac ho cung chi la nhung nguoi thuong nen viec chi coi nhung nguoi nay la tri thuc se han che suc manh cua khai niem). Tri thuc lai la mot tap con cua nhung nguoi lao dong tri oc (khong lao dong chan tay) va hai tap nay co xu huong trung len nhau (tuc la so lao dong tri oc khong duoc coi la tri thuc giam di). Tai cac nuoc phat trien ty le cua lao dong chan tay lien tuc giam va chi con la con so nho.

Gia tri cua tri thuc

Cho den day chung ta chua gan bat cu phan quyet gia tri (tot-xau, dung-sai, hay-do, v.v.) nao cho khai niem tri thuc. Co nguoi thuong gan phan xet gia tri cao sang, tot dep, uu tu cho tri thuc. Nhu the e lam giam gia tri mo ta cua khai niem, va khong that khach quan, vi thieu chi nhung ke xau, don hen, khong trung thuc trong hang ngu nhung nguoi duoc coi la tri thuc, va co nhieu loai tu tuong. Neu gan gia tri tot dep cho tri thuc thi that kho phan tich cac hien tuong lien quan den tri thuc. Lam sao de cho ho co cac duc tinh tot (va tot la the nao?) lai la van de khac.

Theo cach hieu tren o cac nuoc phat trien tri thuc la giai cap lon nhat ve so luong va thuc su ho khong chi co anh huong lon den dien tien chinh tri ma thuc ra ho la nhung nguoi lanh dao xa hoi, hon the nua ho la nhung nguoi thuc su tao ra phan lon nhat cua cai xa hoi. Day la su thuc. Va nhu the trach nhiem tren vai giai cap tri thuc la het suc to lon.

Trong the gioi hoi nhap voi su phat trien cua truyen thong va Internet, khi co hoi cho viec phat bieu y kien la het suc de dang, thi nguoi tri thuc mot mat phai co long dung cam noi len y kien cua minh, dau tranh vi nhung gia tri pho quat cua nhan loai nhu tu do, binh dang (thuc ra la giam bat binh dang) hanh phuc, thinh vuong, cong bang xa hoi (thuc ra la giam bat cong xa hoi). Tri thuc phai trung thuc, doc lap, sang tao, tu chu, gop suc minh cho su nghiep phat trien cua dat nuoc, mat khac phai co trach nhiem va can nhac ve nhung dieu minh noi va minh viet vi chung co the co tac dong sau sac den xa hoi.

Day la nhung doi hoi mang tinh gia tri voi tri thuc. Trong so do tinh trung thuc co le la quan trong nhat. Cac dac tinh (dang mong moi) mang tinh gia tri ay khong phai la cai von co nhu vay ma phai xay dung, hinh thanh va chung chiu anh huong cua nhieu nhan to chinh tri va kinh te-xa hoi, nhat la cac chinh sach.


Tri thuc la ai

Bay len Viet Nam

Tri thuc Viet Nam

Vay tri thuc Viet Nam the nao? Trong che do chuyen che voi nen kinh te tieu nong, tu cung tu cap, thi muc tieu quan trong nhat cua nguoi di hoc vao thoi ky do la de lam quan. Lam quan tuc la phuc vu chinh quyen, nen cai y ma co nguoi cho rang tri thuc Viet Nam co tinh cach “pho chinh thong”, “thich duoc chinh quyen su dung” (nhu neu trong bai cua GS. Chu Hao) la dieu de hieu nhin tu boi canh lich su hang ngan nam cua nuoc nha.

Hien nay co biet bao nhieu tri thuc ca than ve viec “khong duoc trong dung” cung the hien nguyen duc tinh co xua ay. Mot thoi bang “so gao”, bang “bien che”, bang “ly lich” va bao nhieu “che do” khac nguoi tri thuc da bi cot chat lai, muon giu ke sinh nhai thi nhat quyet phai “pho chinh thong”, ai dam ca gan noi nguoc (ma tu tuong thi rat nhieu loai, nen luon co nhung tri thuc truyen ba no) thi tuyet duong ton tai. Cai moi truong no bat tri thuc phai “hen”, bien tri thuc thanh nhung ke song “ky sinh”, mat het tinh doc lap va sang tao.

Muon “hien tai la nguyen khi quoc gia” tro thanh su thuc, muon tri thuc dong gop xung dang cho dat nuoc chac chan can nhieu thay doi. Ma la thay doi tu ca hai phia, nha chuc trach va ban than tri thuc. Dieu kien can cho su phat trien lanh manh cua tri thuc la tu do tu tuong, tu do ngon luan, dieu da duoc Chu tich Ho Chi Minh neu trong Hoi nghi Trung uong thang 11/1940 va sau do duoc the hien trong ban Hien phap dau tien cua nuoc Viet Nam doc lap.

Voi hoi nhap ngay cang sau vao qua trinh toan cau hoa, dieu kien de dat duoc tu do ngay cang lon. Voi su doc lap hon ve kinh te, voi su tiep can thong tin va tu tuong de dang hon nho Internet va truyen thong, voi hieu biet ngoai ngu tot hon, voi su de dang hon de bay to y kien (do co hang trieu may tinh, camera so, may dien thoai di dong) tren bao chi, tren mang, thi tat ca moi nguoi, ke ca tri thuc cang co kha nang hon de dat duoc quyen tu do.

Nhung trong moi truong ay tri thuc cung can co trach nhiem hon, co y thuc xay dung hon neu muon phat huy vai tro to lon cua minh.


Cac bai viet khac:

Tiep theo >>


^ Lên đầu trang ^


Copyright © 2006-2012 by VietBao.vn
Viet Bao Viet Nam - All Rights Reserved.