Lai ban ve bai hoc tu Hien phap 1946

Thứ năm, 22 Tháng chín 2011, 11:23 GMT+7

Trong boi canh Viet Nam dang tien hanh sua doi hien phap, nhieu hoc gia va mot so nha hoat dong chinh tri de nghi ke thua nhung gia tri cua Hien phap nam 1946 cua Nuoc Viet Nam Dan chu Cong hoa. Bai viet nay ban ve co so cua nhung gia tri do va goi mo mot so dieu cho tuong lai sua doi hien phap o Viet Nam.


Lai ban ve bai hoc tu Hien phap 1946
Chu tich Ho Chi Minh ky sac lenh cong bo Hien phap cua nuoc Viet Nam Dan chu Cong hoa ngay 1/1/1960

1. Dieu gi lam nen gia tri cua Hien phap 1946?

Nhung gia tri noi dung cua ban Hien phap 1946 co the duoc tom luoc o may diem sau day: nguyen tac chu quyen lap hien thuoc ve nhan dan; phan cong quyen luc mach lac giua ba co quan Nghi vien nhan dan, Chinh phu, va Toa an; nhung hinh thuc kiem soat quyen luc nhu che do bat tin nhiem Noi cac, che do phu quyet tuong doi cac luat cua nganh lap phap; che do tu phap doc lap; cac dan quyen co ban.

Tai sao ban Hien phap 1946 lai co the dat duoc nhung gia tri nhu vay? Mot so y kien co the cho rang dieu nay bat nguon tu cho ban hien phap duoc soan thao boi nhung con nguoi uu tu cua dan toc vao thoi diem do duoi su lanh dao cua Ho Chi Minh- Chu tich Uy ban Du Thao Hien phap. Dieu nay co phan dung, nhung co nhung ly do co tinh chat ban chat hon.

Mot ban hien phap thanh van, neu thuc su chinh dang, khong gi hon la su bieu dat thanh ngon ngu cua luat co ban mot trat tu, mot trang thai va nhung mong muon thuc te cua mot cong dong chinh tri. Hon mot tram nam truoc day, GS Christopher Tiedeman (1857-1903), mot nha hien phap hoc kinh dien cua nuoc My, da cho rang: “cac hien phap chi hieu qua khi cac nguyen tac cua no cam re trong dac tinh cua quoc gia, va do do, la mot su phan anh trung thanh cua y chi quoc gia.”[1] Tiedeman goi lai rang lich su nhan loai khong thieu nhung truong hop hien phap duoc ap dat mot cach tuy tien len nguoi dan va do vay khong hieu qua do khong phan anh nhung mong muon thuc su cua nguoi dan. De minh chung, nha hien phap hoc nay dua ra truong hop Locke soan thao hien phap cho nguoi Carolinas ma nhung nguyen tac cua no khong phu hop voi nguoi ban dia va truong hop Napoleon Bonaparte soan thao hien phap cho nhung vung chiem dong[2].

Tren co so nguyen tac chung do, chung toi cho rang dieu thuc su tao nen gia tri cua Hien phap 1946 chinh la o cho ban hien phap nay phan anh mot cach trung thanh trang thai chinh tri va nhung nhan thuc, mong muon cua nguoi dan Viet Nam vao thoi diem do ve nhung gia tri hien phap dan chu, ma dieu nay den luot no la ket qua cua ca mot qua trinh van dong hien phap lau dai gan 40 nam cua cac khuynh huong khac nhau truoc khi ban hien phap duoc ban hanh vao ngay 09 thang 11 nam 1946. Duoi day, chung toi se giai thich cu the luan diem nay.

Tu nhung nam dau cua the ky 20 cho den truoc khi ban Hien phap 1946 ra doi, Viet Nam chung kien nhung cuoc thao luan ve hien phap va tuong lai cua hien phap o quoc gia co le da dang va soi noi chua duoc lap lai co cho den luc nay. Thong qua nhung cuoc thao luan nay, nhung gia tri cua chu nghia hop hien (constitutionalism) hien dai duoc du nhap vao Viet Nam, khoi day nhung nhan thuc, mong muon trong nhan dan va thuc day nhung van dong thuc te ve cac gia tri hien phap dan chu.

Nua dau the ky 20, khi Viet Nam con la mot nuoc thuoc dia-nua phong kien, chu nghia hop hien hien dai da duoc du nhâp manh me vao Viet Nam bat nguon tu nhung su anh huong khac nhau. Truoc tien do la su anh huong tu nhung cuoc cai cach hien phap o nhung quoc gia dong van nhu Nhat Ban va Trung Quoc. Cuoc cach mang Minh Tri (1868-1898 ) trong vong 30 nam da chuyen Nhat Ban tu mot tap hop cua cac vuong quoc phong hien phi tap trung thanh mot nha nuoc tu ban hien dai. Xet ve mat chinh tri va phap ly, no da thiet lap mot chinh quyen hop hien co nhieu diem tiep can voi nhung nguyen tac can ban cua chu nghia hop hien phuong Tay hien dai. Vao thoi diem dien ra cach mang Minh tri, nhung nguoi yeu nuoc Viet Nam con dang phai vat lon voi nhung cuoc khoi nghia som that bai nhu phong trao Can Vuong nen chi co nhung y tuong lo mo ve duy tan Nhat Ban. Phai den khi Nhat chien thang trong chien tranh Nga- Nhat (1904-1905), nguoi Viet yeu nuoc moi bung tinh ve suc mang cua hien dai hoa trong viec gin giu doc lap. Dieu nay dan den su quan tam cua nguoi Viet yeu nuoc doi voi duy tan Nhat Ban noi chung va Hien phap Minh Tri noi rieng.

Cung voi duy tan Minh Tri, cach mang Trung Quoc cung dong vai tro quan trong trong viec thuc day nguoi Viet yeu nuoc tim den nhung gia tri hien dai, gom ca cac gia tri hien phap. Ho dac biet hung thu voi Cuoc cach mang 100 ngay duoi su lanh dao cua Khang Huu Vi, Cach mang Tan Hoi cua Ton Trung Son, va cai cach hien phap duoi su anh huong manh me cua Luong Khai Sieu.

Canh mang Nhat Ban va Trung Quoc thuc day nguoi Viet yeu nuoc hoi dau the ky truoc tim den Tan thu, nhung sach chua dung nhung kien thuc moi, gom ca cac kien thuc ve hien phap, chinh tri, luat phap, duoc du nhap vao Nhat Ban, tran sang Trung Quoc, roi tu kenh nay vao Viet Nam qua nhung canh Hai Phong, Sai Gon, Da Nang, noi co dong dao Hoa kieu va co ca nhung doan the cach mang Trung Quoc.[3] Thong qua lan song Tan thu, nhung tac pham quan trong cua chu nghia hop hien phuong Tay nhu Tinh than phap luat cua Montesquieu va Khe uoc xa hoi cua Rousseau da duoc nguoi Viet yeu nuoc don nhan nong nhiet, voi nhan de duoc dich luc do la Van phap tinh ly va Xa uoc. Cung thong qua Tan thu, nguoi Viet yeu nuoc y thuc duoc su thuc hanh cua chinh quyen hop hien o cac quoc gia Au My va su dang mo rong cua no o cac quoc gia Phuong Dong.

Hon nua, vao dau the ky XX, viec giao luu van hoa duoc phat trien, mo ra dieu kien cho nhieu nha tri thuc Viet Nam di nuoc ngoai, tu nhung nuoc phuong Dong som co chinh quyen hop hien nhu Nhat Ban hoac dang tranh dau cho chinh quyen hop hien nhu Trung Quoc den nhung nuoc la que huong cua chinh quyen hop hien nhu Phap, My. Phan Boi Chau da di Hong Cong roi sang Nhat Ban, mo ra phong trao Dong Du. Phan Chau Trinh cung sang Hong Cong roi tu do cung Phan Boi Chau sang Nhat Ban, va sau sang Phap 14 nam. Ho Chi Minh cung co nhieu nam hoat dong cach mang o nuoc ngoai, tan muc so thi thuc tien cua cac chinh quyen hop hien o Phap, My. Nhieu tri thuc den nuoc Phap du hoc: Nguyen An Ninh tot nghiep cu nhan luat hoc Dai hoc Sorbonne, Paris, 1920; Phan Van Truong do tien si luat hoc tai Phap; Luat su Phan Anh cung da chuan bi bao ve luan an tien si luat hoc o Phap nam 1938 do The chien thu nhat bung no nen phai ve nuoc. Mot so nguoi khac cung den Phap trong mot so hoat dong khac: Nguyen Van Vinh sang Phap du hoi nghi dau xao Marseille nam 1906; Pham Quynh cung da sang Phap du trien lam nam 1922.

Tren nhung co so do, chu nghia hop hien da duoc tiep thu o Viet Nam boi nhieu phong trao, nhieu to chuc. Co the phan loai nhung nhan vat va to chuc dong gop vao cac cuoc thao luan ve hien phap va truyen ba chu nghia hop hien vao Viet Nam nua dau the ky truoc thanh 7 nhom sau: (1) Nhung nha nho yeu nuoc hay la nhung tri thuc truyen thong nhu Phan Boi Chau, Phan Chu Trinh, Huynh Thuc Khang cung cac to chuc, phong trao do ho lanh dao hoac anh huong truc tiep nhu Dong Du (1904 - 1909), Duy Tan (1906 - 1908), Dong Kinh Nghia Thuc (1907); (2) Nhung tri thuc Tay hoc co khuynh huong dan toc nhu Nguyen An Ninh, Phan Van Truong va cac to bao duoi su anh huong cua ho nhu La cloche felee [1923-1926] va L’Annam [1926-1928], Phan Anh va nhom Thanh Nghi; (3) Nhung nguoi than Phap nhu Nguyen Van Vinh va Dong Duong tap chi [1913-1919], Pham Quynh va Nam Phong tap chi [1917-1933], Bui Quang Chieu va Dang lap hien o Nam Ky; (4) Nhung nguoi cong san nhu Ho Chi Minh va Dang Cong San; (5) Nhung nha van nhu Nguyen Tuong Tam va nhom Tu luc Van Doan; (6) Nhung nguoi co nguon goc hoang trieu nhu Cuong De, Bao Dai; (7) Nhung nha hoat dong ton giao nhu Huynh Phu So va Phat giao Hoa Hao[4].

Thong qua su van dong da dang cua cac ca nhan, cac to chuc noi tren, nhung noi dung co ban cua chu nghia hop hien duoc du nhap vao Viet Nam. Nhung bai viet, cac cuoc thao luan va cac cuoc van dong cua ho da khoi day nhan thuc va mong muon cua nguoi Viet ve nhung gia tri can ban cua mot trat tu hop hien hien dai nhu: hien phap thanh van, chu quyen nhan dan, dan quyen, phan chia quyen luc, va tu phap doc lap. Dac biet, co the ke ra day su anh huong cua nhung tu tuong hien phap trong “Tan Viet Nam” (1907) cua Phan Boi Chau; “Dan tri va Quan tri chu nghia” (1925) cua Phan Chau Trinh; Dien van doc truoc Vien dan bieu Trung Ky ngay 1/10/1928 cua Huynh Thuc Khang; tho van cua Dong Kinh Nghia thuc (tieu bieu la “Van minh Tan hoc sach”); “Ban an Che do Thuc dan Phap”(1925-1926), “Viet Nam Yeu Cau Ca”(1922), va “Tuyen ngon Doc lap” (1945) cua Nguyen Ai Quoc-Ho Chi Minh; Cac bai viet cua Phan Anh tren Tap chi Thanh Nghi tu 1942-1945, tieu bieu co the ke den nhu “lap hien”, “van de dai diên chinh tri”, “chinh the tong thong”, “dan quoc va Hien phap Trung Hoa”.

Mac du chu truong hien phap cua cac ca nhan, to chuc va cac phong trao noi tren rat khac nhau (Phan Boi Chau luc dau ung ho quan chu lap hien, sau chuyen sang cong hoa lap hien; Phan Chau Trinh truoc sau van la “thu xuong cong hoa”; Ho Chi Minh chu truong che do dan chu nhan dan, Phan Anh lai co khuynh huong ve che do Tong thong…), nhung diem gap nhau giua ho la Viet Nam can phai thoat khoi loi cai tri doc doan kieu thuc dan- nua phong kien va xac lap mot chinh quyen hop hien hien dai. Ve mat hieu qua, khong phai tat ca cac ke hoach hien phap cua ho deu duoc hien thuc hoa, nhung ho deu thanh cong o diem: dong gop vao viec danh thuc may muoi trieu dong bao dang trong vong no le nhung y niem va mong muon ve mot chinh quyen hop hien ma the gioi va cac quoc gia “dong van dong chung” da phat trien va dang thuc hanh, va do vay thuc day nhung no luc cua dong bao tranh dau cho mot trat tu chinh tri-phap ly nhu the.

He qua la, vao thoi diem truoc khi Hien phap 1946 ra doi, nguoi Viet ve co ban da nhan thuc va mong muon sau sac ve nhung nguyen tac can ban cua mot chinh quyen hop hien hien dai de thoat khoi gong cum cua che do cai tri doc doan thuoc dia- nua phong kien. Trong tam thuc cua nguoi Viet bay gio ngu tri mot cach pho bien nhung y niem va mong muon thuc te ve “hien phap”, “dan chu”, “dan quyen”, va “cong hoa.” Do vay, su ra doi cua Hien phap 1946 co the coi la mot su dinh che hoa nhung nhan thuc va nguyen vong pho bien do cua quoc dan.

Tom lai, co the rut ra rang boi canh chinh tri tu do cho phep nhung xu huong chung, nhan thuc chung, va nguyen vong chung cua quoc dan ve cac gia tri cua chu nghia hop hien hien dai duoc phan anh trong cac cuoc thao luan chinh thuc ve soan thao hien phap cua Uy ban du thao hien phap va Quoc hoi lap hien. Dieu dang ghi nhan doi voi nhung nha thao hien 1946 la o cho: ho da bieu dat nhung nhan thuc chung va nguyen vong chung cua xa hoi duoc hinh thanh trong gan 40 nam duoi dang mot van ban don hanh voi ngon ngu phap ly dac trung cua luat hien phap.

2. Y nghia doi voi Sua doi Hien phap o Viet Nam hien nay

Cuoc cai cach hien phap sap toi la mot cuoc doi thoai giua Nha nuoc va Nhan dan duoi su lanh dao cua Dang. Cuoc doi thoai se di den dau tuy thuoc mot phan lon vao viec muc do xac lap nhung nhan thuc chung va nguyen vong chung trong Nhan dan ve nhung gia tri hien phap.

Dieu nay lai tuy thuoc mot phan khong nho vao vai tro cua tri thuc trong nuoc, cac dinh che giao duc va hoc thuat, cac phuong tien truyen thong trong viec thuc nhan xa hoi ve nhung gia tri hien phap ma cong dong the gioi va khu vuc dang chia se, dong thoi xa hoi Viet Nam cung thuc su mong muon. Trong so nhung gia tri do, co mot so gia tri co dien da duoc phan anh trong hien Phap 1946 nhu chu quyen lap hien thuoc ve nhan dan hay dan quyen can ban. Tuy nhien, co nhung gia tri duoc on dinh ve sau trong tien trinh phat trien cua hien phap the gioi ma Hien phap 1946 chua phan anh, nhu Toa an hien phap.

De dong gop vao qua trinh thuc nhan xa hoi doi voi cac gia tri hien phap hien dai, tri thuc Viet Nam hien nay, dac biet la cac nha luat hoc, luat su, se rat can su tiep tuc khi phach tranh dau cho cac gia tri hien phap cua Nguyen Ai Quoc-Ho Chi Minh, Phan Boi Chau, Phan Chau Trinh, Huynh Thuc Khang, Phan Anh, Vu Dinh Hoe... Cac dinh che giao duc- hoc thuat, dac biet la cac truong luat, se rat can su tai sinh cua tinh than Dong kinh Nghia thuc. Cac phuong tien truyen thong cung se can tiep noi nhung no luc cua Tieng Dan hay Thanh Nghi.


Tin lien quan

» Hoc o Hien phap nam 1946
» 5 thach thuc lon doi voi Quoc hoi va Chinh phu
» Chu tich Ho Chi Minh voi cac ky bau cu Quoc hoi
» Dai bieu QH va cu tri ky vong vao Chinh phu moi
» Video ong Duong Trung Quoc phat bieu ve bien Dong
» Ong Duong Trung Quoc phat bieu ve bien Dong, bauxite

Theo Bui Ngoc Son/Tap chi Tia Sang

---
[1] Christopher Tiedeman, The Unwritten Constitution of the United States: a Philosophical Inquiry into the Fundamentals of American Constitutional Law (New York: William S.Hein& Co., Inc, 1974), p 18.

[2] Nhu tren, p.20.

[3] Xem, Tran Van Giau, Su Phat Ttrien cua Tu tuong o Viet Nam, Tap II (Ha noi: NXB Khoa hoc xa hoi, 1973), tr.26.

[4] Su phan loai la cua chung toi. Chi tiet hon ve hoat dong cua cac ca nhan va to chuc nay, xem: Phan Dang Thanh, Tu tuong Lap hien Viet Nam nua dau The ky 20 (Ha Noi: NXB Tu phap, 2006).

Cac bai viet khac:

Tiep theo >>


^ Lên đầu trang ^


Copyright © 2006-2012 by VietBao.vn
Viet Bao Viet Nam - All Rights Reserved.