Dinh ran Ben Tre Huyen thoai va su that

Thứ năm, 14 Tháng hai 2013, 13:29 GMT+7

Xa Dinh Thuy, huyen Mo Cay, tinh Ben Tre la noi Anh hung luc luong vu trang Nguyen Thi Dinh (nguoi dan mien Nam con goi ba la nu tuong Ba Dinh) khoi phat phong trao Dong Khoi. Noi day co mot ngoi dinh co mang nhieu giai thoai nen mang ten rat la: Dinh Ran.

Theo tin nguong xua o Nam Bo, khong ai co quyen dat ten ngoi dinh. Boi ten dinh chinh la ten vi than ma nguoi dan tin nguong tho phung. Dieu do co nghia la nguoi xua chon nay da ton ran lam vi than phu tro, bao ho, do mang.

Ngoi den nam cach den tho nu tuong Ba Dinh khoang 500 met da duoc cong nhan la Di tich lich su cap quoc gia. Tim hieu sau ve ngoi dinh tho ran nay, PV phat hien nhieu chi tiet thu vi va ly ky.

Huyen tich ran than do mang dan lang

De vao duoc ngoi dinh, chung toi phai di xuyen qua nhung hang cay bach dan vang lanh, am u. Quang canh tram mac va huong nhang thoang thoang trong khong khi khien chung toi co cam giac lac vao coi vo uu. Dang phieu dieu bong chung toi roi tom vao thuc tai. Trai nguoc voi ky vong duoc chiem nguong net co kinh reu phong cua ngoi dinh xua, truoc mat chung toi, ngoi dinh moi toanh.

Hinh nhu chung toi dang chiem nguong mot ong tien hang tram tuoi vua moi cao trui bo rau va toc bac, dang ngao nghe dung nghech chan, chong nanh trong mot bo quan ao moi toanh, la xep ly thang thom. Muoi nam truoc, ngoi dinh trai qua cuoc dai trung tu dau tien ke tu khi xay dung. Giong nhu trai qua mot cuoc giai phau tham my toan dien, bay gio ngoi dinh trong tre trung va dom dang, du net co xua van con phang phat.

Tiep chung toi la ba Vo Thi Nam. Trong va hom hem gia nua va khac kho hon cai tuoi 79 cua minh. Ba cho biet minh duoc ban Khanh tiet cu trong coi dinh Ran hon hai chuc nam nay. Bang giong tu ton, ba ke cho chung toi nghe ve lai lich dam mau sac huyen hoac cua mot ngoi dinh.

Ba nho lai loi ke cua nhung bo lao tien nhiem rang, ngoi dinh Ran duoc xay dung cach nay hon 150 nam, tu thuo moi khai dat rung hoang. Vao thoi diem hoang so do, dan lang thuong bat gap mot cap ran to bang khap nam can, dai tren 20 met khac an khac hien. Nguoi ta xem cap ran la “than hoang bon canh” va chi dam goi bang dai tu “ong”. Moi khi “ong” ve, loi di rap lua thanh mot duong dai co be ngang hon 1 sai tay nguoi lon.

Mot goc Dinh Ran (Anh: Dong Khoi Online)
Dinh ran Ben Tre: Huyen thoai va su that

Tuy to lon nhu the nhung “ong” chua bao gio hai nguoi, chi an thit nhung con ac thu nhu hum, beo. Nguoi ta cho rang, “ong” giet nhung loai thu du de ho do dan lanh. Loi don rang, co nguoi di lam dong khuya ngang khu vuc gap “than ran” tru ngu, bat than gap mot con beo dung chan duong.

Biet khong the chay thoat, nguoi do chi con biet nham mat cau khan “ong” do mang roi cho chet. Bong mot con gio loc thoi ao len. Nguoi do mo mat. Hoa ra con gio loc ay la do “ong” xuat hien. Trong chop mat, “ong” ngoam lay con beo roi bien mat. Nguoi ay sup lay vao hu khong de ta on “ong” cuu mang.

Khong chi mot nguoi duoc “ong” cuu nan bat than nhu the. Nhung nguoi duoc “ong” do mang da hun tien cua cat ngoi dinh tho tren go dat cao de ta on. Ke tu khi co ngoi dinh, khong hieu tu dau, ran ong, ran ba, ran chau, ran chat lu luot keo ve tru duoi nen dinh thanh o. Nhieu lan nguoi ta bat gap hang tram “ong” ran quan nhau thanh cuc to bang cai thung lung lang tren xa mai dinh.

Dieu la la cac “ong” ran khong bao gio tan cong nguoi ngay o hien ma chi trung tri nhung ke gian. Tin vao dieu do, khi co chuyen tranh chap, thua kien nguoi ta khong gui don kien den quan toa Phap ma keo nhau ra dinh Ran the. Nguoi gian ta the nao cung bi ran can. Nho do, dan trong lang luon song ngay thang.

Trong quyen “Dia chi Ben Tre” xuat ban vao nam 1995 da xac nhan: “…Vao thoi do, dat dai o day con hoang hoa menh mong, dinh lai nam tren mot khoanh dat cao rao nen ran hoi tu rat nhieu, hang an sau vao giua dinh. Moi khi co le hoi hoac cung dinh, cac chuc viec trong dinh phai ban lay hang chuc tam van bao quanh mieng hang de tranh su co xay ra, tu day dinh co ten la dinh Ran”.

Chuc huong ca ngoi dinh Ran danh cho “ong Ho”

Mot truyen thuyet khac gan lien voi di tich cua dinh Ran khien ngoi dinh co them mot net dac biet: Do la, Ban Khanh tiet cua ngoi dinh nay chua bao gio co huong ca ma chi co chuc pho huong ca.

Mot trong nhung nguoi co cuu cua dinh la ong Nguyen Van Trong, con goi la cu Muoi, 92 tuoi, hien la Pho ban Khanh tiet cua dinh Ran, ke: “Vao nhung nam dau the ky XVIII, bon toc ho Nguyen, Phan, Trinh va Vo duoc coi la nhung nguoi co cong khai pha vung dat nay. Hoi ay, ong ba minh dang ngoai bi chien tranh lien mien, mat mua, doi kem nen dong thuyen vao Nam de muu sinh.

Trong luc vuot con song Ham Luong de den voi vung dat tru phu nhung con hoang so cua xu so Cu Lao Minh (bao gom huyen Mo Cay, Thanh Phu va Cho Lach cua tinh Ben Tre ngay nay) ho gap phai song gio to gio lon, thuyen be chao dao. Bat ngo mot con ran lon xuat hien nang thuyen qua song cap ben an toan. Cam on ran cuu mang nen sau nay khi lap dinh xong nguoi dan lien thinh ong ran ve tho”.

Cu Muoi cho biet, truoc khi lap dinh, dat dai hoang hoa, ran, cop, ca sau nhieu vo ke. Ngay khi dat chan len vung dat nay, cac luu dan bat tay dung leu ha trai khoi dau cho cong cuoc muu sinh. Theo tin nguong dan gian, cac luu dan nay da chon ra mot mo dat cao, thoang dung mot ngoi mieu nho de tho chua son lam (ong Ho) de tran an cac loai thu du khac. Mieu lap len, ba con trong vung den vung den cung bai moi ngay cang dong. De de be cai quan dan lang, cac chuc sac xin quan tren cho thanh lap lang va lay ten la lang Dinh Phuoc vao nam 1790.

Da co ten lang nhung lai thieu mot mai dinh. Luc bay gio trong dan gian co quan niem lang nao khong co dinh la lang kem coi, thua thiet lang ben, nen it lau sau cac cu xin cat mot ngoi dinh de ba con co noi sinh hoat hoi he. Do nen dat co nhieu ran xuat hien, cong voi 2 truyen thuyet ran do mang, dan lang ban voi nhau “suy ton ran lam than hoang bon canh”.

The la mot ngoi dinh tho ran lon co ba gian lam bang go, mai lop la dua nuoc, quay mat ve huong Dong ra doi. Khi dinh dung xong, chuc sac cua dinh moi gui so ve trieu dinh xin phong sac than. Den nam Minh Mang thu 5 thi dinh Dinh Phuoc nhan duoc sac phong “Trung Truc Vi Than” cho “than Ran”. Ngoi mieu tho ong Ho tro nen le loi, u buon ben canh.

Sau khi dinh nhan duoc sac phong, cac bo lao trong lang tien hanh bau Ban Khanh tiet cua dinh. Dung dau Ban Khanh tiet luc bay gio la chuc huong ca. Dieu la la 3 ong huong ca dau tien cua dinh (trong do co ong noi cau cu Muoi la ong Nguyen Van Kha), sau nay khi duoc bau len deu lan luot qua doi mot cach dot ngot va bi an. Thay vay khong ai dam nhan chuc huong ca nua.

Ho cho rang, da co dieu gi that tho nen than dinh phat va(?). Ban Khanh tiet ma khong co huong ca thi khong the duoc. Co nguoi suc nho ra rang, moi nguoi da quen lang linh than mieu “ong Ho” o ben canh dinh. Nang mieu ong Ho len thanh dinh thi khong the. Vi mot lang khong the co 2 than hoang. Tung the, cac cu hop lai “tuong ke tuu ke” bau luon chuc huong ca cho “ong Ho”. Ke tu do, chuc huong ca chi danh cho “ong Ho”.

Khi bau xong chuc huong ca cho “ong Ho”, cac cu dat mot chiec ghe banh son son thiep vang truoc cua dinh. Tren ghe de mot cai dau heo song va to cu (xem nhu cong van dinh kem hien vat) cung cho “ong Ho”. La ky la, rang sang hom sau, cac chuc viec cua dinh phat hien dau heo va to cu bien mat mot cach bi an.

Den khi man nhiem ky bon nam, dan lang bau lai Ban Khanh tiet cung lam giong nhu lan truoc, tuc la chuc huong ca danh cho “ong Ho”. Nhu lan truoc, dau heo va tu cu trinh cung bien mat sau mot dem cung. Thay vao do la to cu trinh cung bien mat sau mot dem cung.

Thay vao do la to cu cu cua nhiem ky truoc (da bien mat cung cai dau heo) lai xuat hien nam ngay ngan tren ghe. Mai den nhieu nhiem ky tiep theo cung con giu tuc le nay va hien tuong la nhu the van tiep tuc xay ra. Nhieu nguoi xac nhan, tu thoi diem nam 1938 keo dai den nam 1954, hien tuong ky bi nay van con xay ra.

The roi, trong mot lan “bau” nhiem ky moi vao nam 1954, chieu dau heo va to cung dem hom truoc, sang hom sau van con nguyen. To cu cua nhiem ky truoc cung khong xuat hien. Moi nguoi suy doan rang chac ong “Ca Ho” da di xa.

Ke tu lan ay den nay, viec bau ban khong con cung dau heo va to cu nua ma thay vao do cac cu phai xin keo. Du “Ca Ho” khong ve, tuyet nhien dan lang cung chi bau chuc “pho huong ca” ma thoi (ngay nay goi la pho ban Khanh tiet cua dinh). Tap tuc do van con ton tai den ngay nay.

Cung tu nam dinh chien 1954, cap ran than cung bien mat. Nhung den nam 1958, khi chinh quyen Ngo Dinh Diem thang tay dan ap phong trao cong san yeu nuoc, bat ngo ran than quay tro lai.

Ran than trung tri viet gian

Luc bay gio trong dan chung don rang cap ran than ngay xua, dai hon 20 met, minh to nhu khap nam can da tro ve. Nhieu nguoi trong so ho con qua quyet da trong thay cap ran nay.

Chuyen ran than da ve lang Dinh Thuy, ban dau duoc don thoi ram ran trong dan chung, sau lan nhanh trong cac don vi linh Viet Nam Cong hoa (VNCH). Luc dau nguoi ta cho la chuyen don thoi la tao lao. Nhung dan da nhieu nguoi tin chuyen ran than la co that. Khong chi vay, co nguoi con theu det them rang chinh minh tan mat chung kien ran than nuot con be con, roi nao la trong mot lan di cho som ho thay ran than nam vat ngang duong nhu khuc cay.

Dau nam 1960, qua tin mat bao, quan linh VNCH biet cac can bo lanh dao Tinh uy Ben Tre, trong do co ba Nguyen Thi Dinh ve dinh Ran hop (Do la mot buoi hop ban trien khai ke hoach dong khoi). Mot linh trung uy Bao an duoc lenh chi huy mot dai doi phuc kich bat can bo cach mang. Nhieu nguoi linh e so ran than, khong dam di. Vien trung uy Bao an cho rang, chuyen ran than o dinh la chuyen hoang duong nen tuyen mot trung doi linh gan li di bat “can bo Viet cong”.

Tuy khong tin nhung vien trung uy cung trang bi cho linh that nhieu luu dan de khi gap ran se diet luon. Khi toan linh mo mam den gan dinh bong xuat hien nhieu tieng lao xao lon dan thanh chuoi am thanh ghe ron nhu tieng gio loc.

Bat chot, trong man dem nhap nhoang, xuat hien mot cap ran to lon cung voi hang tram con ran nho khac bo lon nhon truoc mat. Hoang so, mot ten linh nem luu dan vao dam ran. Do run ray, han nem luu dan nguoc vao dong bon. Vien trung uy Bao an ve den don voi than hinh be bet mau va guong mat ngo ngac vi so hai. May ngay sau thi chet vi… noc ran.

Chieu theo nhung nhan chung la can bo cach mang huu tri tai dia phuong thi su viec nay hoan toan co that. Su viec do xay ra vao ngay 14-1-1960. Ngay nay, ba Nguyen Thi Dinh (Pho bi thu Tinh uy) va ong Hai Thuy (Tinh Uy vien) ve dinh ran chi huy chien dich Dong Khoi. Le Xuan Khanh – Truong ty Cong an Kien Hoa (chinh quyen Diem) danh hoi duoc da chi thi cho trung uy Bao an ten Minh tuyen mot trung doi di phuc kich.

Le Minh Dao (sau nay la dai ta, chi huy pho Quan khu 8) – luc do la Chanh van phong tinh uy vua duoc dieu sang chi huy Tinh uy vua duoc dieu sang chi huy Tinh doi Ben Tre da to chuc danh nhom Bao An nay. Do luc do, sung ong, dan duoc con thieu, dong chi Dao da cho du kich dung ran doc lam bay dat tren duong tien quan cua toan linh Bao An. Quan du kich da khong ton 1 vien dan van khien dam linh Bao An thua chay tan loan.

Nam duoc “bi quyet danh du kich kieu moi”, sau nay, moi khi bon linh ben mang den khu vuc dinh la quan ta su dung ran doc co san o dinh gai bay. Linh VNCH cu can vao do la chi co chet. Chet vi thay ran so qua bo chay nen vuong min, roi bi ban tia, bi sap ham chong…

Sau nhieu lan nhu vay, chung dam ra tin rang trong ngoi dinh huyen bi kia co ran that. Quan dich tro nen e de, ne tranh moi khi buoc phai hanh quan qua chon nay. Khong dam tien vao, dich da to chuc doi bom, phao rat nhieu lan vao dinh Ran hong duy diet nhung ngoi dinh van hien ngang ton tai.

Con chuyen “cap ran tro ve dinh” thi tac gia la ba Nguyen Thi Dinh va ong Hai Thuy. Do la cach tuyen truyen “am ngu” trong luc luong khang chien hong che tai mat dich. Boi ngoi dinh Ran chinh la noi nu tuong Nguyen Thi Dinh lap ke hoach va chi dao cuoc Dong Khoi lich su. Noi day, vao ngay 17/1/1960, nu tuong Nguyen Thi Dinh da phat lenh no phat sung dau tien, mo man cho phong trao Dong Khoi. Co le vi vay dinh Ran co nhung huyen thoai nhu tu ba Vo Thi Nam da ke.

Ngay mien Nam hoan toan giai phong (30-4-1975), mot lan nua nguoi ta don cap ran than ve rung sau, nui hiem vi cuoc song dan lang da thanh binh. Nguoi ta khong con thay ran xuat hien trong dinh nua. Cac bo lao dia phuong bat tay ton tao lai ngoi dinh bang cay la don so de tho cung va cung de tuong nho den nhung ngay hoat dong bi mat gian kho cua cach mang.

Den nam 1993, Bo truong Bo van hoa Tran Hoan ky quyet dinh cong nhan ngoi dinh la Di tich lich su van hoa cap quoc gia. Nam 2003, Tinh uy Ben Tre truc tiep chi dao dau tu, phuc dung lai ngoi dinh that khang trang tren nen dat cu o ap Dinh Nhon. Vao cac ngay 14, 15, 16 thang 5 am lich moi nam, hang ngan nguoi tu cac noi ve vieng, tham quan hoi dinh.

(Theo An ninh the gioi so Tet)

Cac bai viet khac:

Tiep theo >>


^ Lên đầu trang ^


Copyright © 2006-2012 by VietBao.vn
Viet Bao Viet Nam - All Rights Reserved.