Cong doan dinh cong luong toi thieu tu goc nhin vi mo

Chủ nhật, 12 Tháng hai 2006, 10:09 GMT+7



Hang chuc ngan cong nhan dinh cong

TTCN - Dot dinh cong qui mo lon vua qua da danh dong xa hoi VN ve mot chieu xung dot moi da den va se song chung lau dai voi chung ta: xung dot loi ich giua chu - tho. Bai viet nay muon dua ra mot goc nhin duy ly va than trong tu quan diem cua ly thuyet mac ca (bargaining theory).

Nhung dinh kien tu bat ky phia nao (du la ung ho cong nhan hay khuyen khich dau tu) deu khong co ich cho nhung chinh sach dai han.

O cac nuoc cong nghiep lau doi, sau hang tram nam dau tranh, ca hai gioi chu va tho deu kinh nghiem “day minh”, to chuc tot va quyen luc mac ca rat lon. Cung voi no, khoa hoc kinh te, nhat la kinh te hoc lao dong, da cung cap nhung cai nhin sau sac va khach quan, lam co so cho chinh sach.

Khong co ly do gi VN se khong phai trai qua nhung bien doi tu nhien va sau rong trong quan he mang tinh ruong cot nay cua nen kinh te, nhu nhung gi Han Quoc, Trung Quoc... vua trai vai thap nien qua. De duong dau voi no, quan diem coi cac cuoc dinh cong vua roi la do bi “kich dong, loi keo” la tu bit mat minh. Su coi thuong nhan thuc va nhu cau thiet than cua nguoi cong nhan hoan toan trai voi quan diem cua kinh te hoc hien dai.

Luong toi thieu co lam tang that nghiep?

Cac giao trinh kinh te hoc pho thong thuong coi lao dong la mot hang hoa, va muc luong se dieu chinh de can bang giua cung va cau lao dong. Vi the, khi an dinh mot muc luong toi thieu cao hon muc tu nhien cua thi truong, gioi chu muon thue it cong nhan hon, trong khi nhieu nguoi muon lam viec voi muc luong thap hon luong toi thieu se khong tim duoc viec. Nhu the, luong toi thieu lam tang ti le that nghiep.

Tuy nhien, cac nghien cuu thuc nghiem van tiep tuc dua ra cac bang chung trai nguoc. Cuoi nam 2005, tap chi Cac Quan Diem Kinh Te phong van cac nha kinh te thuoc cac truong dai hoc hang dau cua My. Hai phan ba tin rang luong toi thieu lam tang that nghiep. Sau hon 100 nam, cuoc tranh cai the ky van chua co dau hieu nga ngu.

Luong toi thieu co lam giam FDI?

Cau hoi nay den nay van chua duoc tra loi dut diem. Mot nghien cuu moi day so sanh muc FDI giua cac bang cua An Do cho thay FDI o nuoc nay dac biet nhay cam voi ti le dinh cong (va su doi dao ve nguon von tai cho). Trong khi do, mot nghien cuu khac ve FDI o cac vung cua My lai khong cho thay dieu nay. Day van con la mot van de de ngo cua cac nha kinh te. Nhin vao cac nuoc phat trien nhu G7, du cong doan rat phat trien va luong toi thieu cao, ho van thu hut phan lon FDI cua the gioi. Nhu vay, co nhieu cach khac de thu hut dau tu ngoai viec dat gia lao dong re.

Tren thuc te, o cac nuoc dang phat trien, luong toi thieu khong phai la mot dinh che ben vung ma co gian rat nhieu cung voi moi truong kinh te. Trong cac thoi ky khung hoang, muc luong toi thieu thuong bi hi sinh de kich thich dau tu.

Chang han, trong gan 10 nam suy thoai thap ky 1980, trong so 48 nuoc ma To chuc Lao dong quoc te co so lieu, co toi 38 nuoc danh tut luong toi thieu xuong it nhat 20%, tham chi toi 50% nhu Mexico. Mot lan nua, viec giam luong toi thieu trong cac doanh nghiep FDI o VN tu 50 USD vao nam 1990 xuong con 45, 40 va 35 USD tu cuoc khung hoang tai chinh tien te Dong Nam A cung khong nam ngoai thong le nay.

Co mot lo ngai la hien nay neu tiep tuc qui dinh cac muc luong toi thieu khac nhau giua doanh nghiep trong va ngoai nuoc, thi di nguoc lai xu huong tien toi binh dang giua hai khu vuc va kho hoi nhap. Day la lo ngai hoan toan chinh dang ve mat phap ly. Mot chien luoc vua dam bao nhu cau hoi nhap, vua dam bao quyen cua nguoi lao dong la: thay vi ap mot muc luong toi thieu that cao cho doanh nghiep nuoc ngoai, hay tao dieu kien cho cac cong doan co so “deo bam” tung doanh nghiep de doi hoi muc luong cao hon muc luong toi thieu chung.

Luong toi thieu va tang truong kinh te?

Duong nhu it co nghien cuu ve anh huong cua luong toi thieu len toc do tang truong dai han cua cac quoc gia. Thieu nhung phan tich dinh luong, kho ma danh gia duoc luong toi thieu se anh huong tieu cuc hay tich cuc len tang truong kinh te. Nhin vao su phat trien cua tung nuoc, ta thay nhung dau chi khac nhau: trong khi luong toi thieu cua Han Quoc tang deu dan trong suot may thap ky tang truong thi luong toi thieu o My lai giam 29% tu nam 1979-2003 (du luong thuc te lien tuc tang).

Mot mat, luong toi thieu co the lam tang that nghiep, giam dau tu (nhat la dau tu nuoc ngoai), do do anh huong xau den tang truong. Mat khac, luong toi thieu co chuc nang phan phoi lai thu nhap. Cac nha kinh te tuong doi thong nhat la binh dang trong thu nhap thi co loi cho phat trien.

Dinh cong vi bi co lap

Mot ly thuyet dinh cong cho rang nhom xa hoi bi co lap khoi cac thanh phan khac co xu huong dinh cong cao hon. Dot dinh cong vua qua tap trung vao khu vuc co muc luong toi thieu cao nhat (vua FDI, vua thuoc vung kinh te phat trien), chu khong phai khu vuc kho khan nhat (cac doanh nghiep tu nhan trong nuoc). Dieu nay cho thay con co cac dieu kien xa hoi tac dong den dinh cong.

Su tap trung hang tram ngan cong nhan vao trong mot khu cong nghiep lam cho su lan toa thong tin va phoi hop trong nhom xa hoi nay duoc de dang hon. Vi the, ho tro thanh mot nhom xa hoi kha vung chac (nguoc voi cong nhan cua doanh nghiep tu nhan trong nuoc, von phan tan trong xa hoi). Mat khac, voi dieu kien lam viec qua tai (co khi den 12 tieng/ngay) lam cho cong nhan bi co lap khoi doi song binh thuong.

Nguoi cong nhan co khi khong thay anh mat troi vi vao cong xuong tu 6g30 sang toi 8-9 gio khuya. Dieu kien sinh hoat qua kho khan ben le trung tam kinh te lon nhat nuoc cung lam cho cong nhan de coi minh la ke bi gat ra le. (Ve an, xin xem bai “Com cong nhan, an cho qua ngay doan thang”; ve o, xin xem bai “Cong nhan kho vi thieu nha tro!”; ve yeu, xin xem “San tinh... cong nhan” TT 10-12-05 va 12-12-05).

Bon van an toan

Qui dinh luong toi thieu pho bien o hau khap cac nuoc la ket qua cua cac cuoc mac ca va gay suc ep dai dang cua cong nhan voi cac nha nuoc trong hang tram nam nay. No thuong do cong doan nganh hay toan quoc to chuc, duoi suc ep cua cac cuoc tong dinh cong. Nghi dinh ve tang luong toi thieu vua qua cua VN cung khong phai la ngoai le: nguoi cong nhan thong qua dinh cong o pham vi doanh nghiep da anh huong toi nha lam chinh sach. Chinh phu da that su cau thi va ton trong y kien cua cong nhan.

Co vai dieu dang tiec vi bon van an toan da khong mo kip thoi.

Dieu dang tiec dau tien la: truoc va ca trong su kien nay, hoan toan vang bong cac to chuc nghien cuu du bao. Chi co hai nhan vat chinh tren “san khau” bao chi: chinh quyen (Bo LD-TB&XH va chinh quyen dia phuong), Tong lien doan Lao dong (trung uong va dia phuong). Nguoi cong nhan chi an hien trong cac bai bao va phong su, duoi cac cuoc phong van chi cong nhan X, Y nao do, de the hien su buc xuc nhat thoi. Chua co nhung nghien cuu canh bao som ve tinh trang ngheo kho, bat binh dang, su co lap cua cong nhan. Thieu van an toan thu nhat nay, khong som thi muon cac nha lam chinh sach se bi day vao the bi dong.

Dieu dang tiec thu hai, dinh cong da no ra truoc khi cac ben co co hoi thuong luong ve tang luong toi thieu. Dang ra co the tranh duoc dinh cong nay ma khong can bat ky suc ep dinh cong nao. Chi can co ai do nhac rang Chinh phu dang tre hen voi loi hua cua minh (dieu chinh luong toi thieu khi chi so gia tieu dung tang 10%). Neu nhu Bo LD-TB-XH tri hoan vi dang can nhac cac yeu to khac, co le Tong lien doan Lao dong- dai dien hop phap duy nhat cua toan bo cong nhan VN - chinh la nguoi thich hop de nhac nho.

Nhung dieu nay da khong xay ra. Nhu the, van an toan thu hai (Tong lien doan Lao dong) da khong mo kip thoi. Khi do, nguoi cong nhan khong con kenh nao khac de doi tang luong toi thieu. Vi muc tieu anh huong cua ho chinh la cac nha lam chinh sach chu khong phai doanh nghiep, nen ho can hanh dong o qui mo ngoai doanh nghiep. Trong khi do, dinh cong lon hon qui mo doanh nghiep van la bat hop phap o nuoc ta.

Dang tiec nua la cac cuoc dinh cong nay deu bat hop phap ca o pham vi noi bo doanh nghiep. Du qui dinh ve dinh cong trong qui mo doanh nghiep tuong doi coi mo, nhung cac cuoc dinh cong phan lon khong do cong doan hop phap lanh dao. Nhu the, chinh thuc tien to chuc cong doan nhu da thay la nguyen nhan chinh khien van an toan thu ba bi tac: nguoi co tu cach dai dien o co so lai khong dam dau tranh!

Nhung rot cuoc cac cuoc dinh cong voi qui mo hang chuc ngan cong nhan da no ra. Nhung hanh dong tap the voi qui mo nhu the kho co kha nang la tu phat. Cac dai dien cua cong nhan (?) van duoc moi den trong cac buoi thuong luong giua chinh quyen-doanh nghiep-cong nhan sau khi co dinh cong. Tuc la cai co the thay the van an toan thu ba lai khong thong: nguoi dam dau tranh thi lai khong co quyen dai dien. Vi the ma ho khong the mac ca va dinh cong da xay ra.

Cuoi cung, cac to chuc xa hoi - tu thien danh rieng cho cong nhan (nhu tu van suc khoe, hon nhan, ho tro nha o, trong con...) con qua it, so voi hang tram cac to chuc phi chinh phu danh cho nong dan. Day chinh la van an toan tu xa, de nguoi cong nhan hoa nhap va chia se su thinh vuong ma ho gop phan lam ra.

Ket luan

Van chua co cau tra loi dut khoat lieu luong toi thieu co anh huong den FDI va tang truong hay khong. Du sao, trong khi nen kinh te da tang hon gap doi thi luong toi thieu cua cong nhan da giam tuyet doi tu 50 USD nam 1990 xuong con 30 USD. Xa hoi khong the mai doi hoi mot nhom xa hoi von da thiet thoi phai tiep tuc chiu dung thiet thoi de cac nhom khac huong loi. Dam bao cho cac nhom yeu the duoc huong nhung thanh qua cua phat trien chinh la dam bao cho phat trien ben vung.

NGUYEN AN NGUYEN (Nghien cuu sinh nganh kinh te hoc Rice University, thanh vien nhom Vietnam Economic Society)

------------

Ky 2:“Dinh cong - ai ep ai?” nhin tu ly thuyet mac ca

>> Luat dinh cong: Chua di vao cot loi van de

Cac bai viet khac:

Tiep theo >>


^ Lên đầu trang ^


Copyright © 2006-2012 by VietBao.vn
Viet Bao Viet Nam - All Rights Reserved.