He cheo thieu man thieu cay

Thứ năm, 27 Tháng một 2011, 13:56 GMT+7

Chat he trong cheo khong chi mang lai tieng cuoi gay hung thu cho nguoi xem, ma do con la tieng cuoi tham thuy, sau cay, da kich phe phan nhung thoi hu tat xau. Tieng cuoi tuy la gieu cot nhung van the hien su y nhi tinh te cua mot bo mon nghe thuat truyen thong dac sac cua dan toc. Chi tiec rang, tieng cuoi ay ngay nay dang bi nguoi ta thuong mai hoa, boi bac hoa, hai hoa lam cho chat he bi tho thien di… Xem ra, trong lang cheo cha con may ai dam duoi voi anh  he…

He trong cheo


He cheo thieu man thieu cay
He cheo trong tranh cua danh hoa Bui Xuan Phai

Trong cheo khong the thieu he, dieu do da duoc khang dinh qua nhieu vo cheo truyen thong. Nhieu nha nghien cuu con cho rang he la mot di san phi vat the trong cheo truyen thong, phi he bat thanh cheo. Nghe thuat tung hung cua cac anh he trong tich cheo da khong chi mang lai tieng cuoi cho nguoi xem ma no con chua dung, chuyen tai ca nhung tinh than, tu tuong khac cua vo dien, ma nhung tu tuong do nhieu khi con co y nghia lon hon mot tieng cuoi. Anh he tai ba thuong dung ve phia nhan dan de cham choc, gieu nhai, da kich, phe phan thoi xau cua ca nhung nguoi o tang lop tren. Dieu dac biet va cung la tinh nghe thuat cua he cheo do la gieu nhai day nhung van tinh te, cham choc day nhung rat y nhi, da kich day nhung van rat tri tue.

Theo NSND Bui Dac Su, trong cheo nhieu khi tinh xung dot khong quan trong bang cai tinh. Cac vo cheo thuong qua mieng cua anh he de trao doi nhung y tuong ma tuong la bong pheng nhung rat doi. Ngay tu khi co cheo thi yeu to he da xuat hien. Co tich moi dich nen tro, ma da la tro thi khong the khong co he. Gia tri nghe thuat cua he cheo da duoc ghi lai trong ky uc cua khan gia voi nhung mau he dien hinh ma chi trong nghe thuat cheo moi co. Dao dien gao coi nhieu nam gan bo voi san khau cheo con khang dinh neu khong co he thi khong the goi la mot vo cheo hay.  Ngay ca nhung vo dien hien dai, cheo cach tan thi cheo cung khong the thieu he. Cheo ma thieu he chang khac nao canh thieu muoi.

He cheo cang ngay cang… nhat

De dien duoc mot vai he cho ra chat he la khong don gian. Ngoai cai duyen, cai chat rieng, thi nguoi dien vien phai duoc trang bi day du kien thuc ve cheo, kien thuc ve nhung bai hat he de tu do ngam vao vai dien. Neu khong tham, dien se nhat. Ben canh do, nguoi dong vai he phai dat ca ve dai tu lan ca ngoai hinh. Dien phai nhu the nao de khan gia cong nhan do la nghe thuat dich thuc moi kho.

Dien vien dong vai he neu khong say nghe, khong yeu nghe thi kho ma dien duoc cho ra mot anh he chu dung noi den viec duoc khan gia nho toi. Nhieu dao dien cho rang de tim dien vien cho cac vai chinh dien co khi lai de hon tim mot anh he gioi. The nhung lai co nhung quan diem nguoc lai khi cho rang he chi la vai dien phu, cai quan trong lam nen su thanh cong cua mot vo cheo la dien xuat cua dien vien chinh voi nhung tinh tiet kich tinh, tinh xung dot cua vo dien.

Chinh vi quan niem nhu vay nen he trong cheo dang ngay cang nhat dan va khong may ai quan tam toi.  Ngoai nhung dien vien da de lai an tuong voi nhung vai he nhu Xuan Hinh, Quoc Truong, Quoc Anh, hay lop sau nay la Tu Long, Xuan Nghia… thi lop dien vien tre ke can dong cac vai he cheo hien nay khong co nhieu. Voi tu cach la nguoi lanh dao cua mot nha hat va cung la nguoi co cong dao tao dien vien tre dong vai he, NSUT Quoc Truong cung phai tho dai ma rang: Cac dien vien tre ngay nay dien thieu lua, thieu su say nghe nhu thoi cua anh ngay truoc. Truoc kia, lop dien vien cung thoi voi anh luc nao cung muon hat, muon dien, an cung hat, rua bat cung hat, vua di duong vua hat, hat den noi dam ca vao goc cay, nhung bay gio thi co dot duoc di tim cung khong thay su nhiet huyet ay.

Hai hoa he cheo

NSND Bui Dac Su da tung noi rang nhieu luc mo tivi xem  cheo ma ong muon tat di boi chat he khong con nua, tinh nghe thuat trong cheo khong con nua. Cai anh he cheo ngay xua tinh te, y nhi bao nhieu thi ngay nay lai tho thien bay nhieu. De chieu long khan gia, de kiem tien, nguoi ta da ban re nghe thuat he cheo. Cheo ngay xua co cai y nhi sau xa cua no. Nguoi dien vien phai tran tro, chat loc thiet ke tung dong tac dien, mot cau noi tham thuy nhung bao gio cheo cung y tu xa xoi de cho nguoi xem tu tuong tuong. Nhung cai y nhi ay voi nhung nguoi hieu cheo rat thich, con khan gia hien nay thi lai thich nhung thu noi toac ra mot cach tho thien chi de cuoi mot cach tam phao.

Co mot thuc te nua la hau het nhung dien vien dong vai he cheo cua cac nha hat deu di dien hai de dap ung thi hieu, de lam an hon. Bay gio mot anh he cheo boi xanh, boi do, ao ngan, ao dai len san khau khan gia lai khong thich bang mot dien vien hai bong lon khua chan mua tay, cuoi cot nhat nheo, cuoi xong lai quen luon. Thuc te do dang lam nhung nguoi yeu nghe, tran tro voi nghe thuat cheo truyen thong cam thay buon. Ho tiec cho nhung anh he duyen dang, tham thuy va vo cung tinh te, di dom dang mat dan di trong cac vo cheo. Va ho tiec cho nhung dien vien tai nang da ban re gia tri nghe thuat cua cheo va lam mat di hinh tuong “vang bong mot thoi” ma cac dien vien do da day cong gay dung va phai lao tam kho tu moi co duoc. Dieu dang buon hon la trong so do co ca nhung nghe si ten tuoi duoc dao tao bai ban, nam duoc gia tri dich thuc cua cheo nhung de chieu long so dong ho san sang danh doi tat ca.

Di tim nguyen nhan

Nguyen nhan dan den su mo nhat cua nghe thuat truyen thong noi chung va he trong cheo noi rieng thi co nhieu. Dieu dau tien phai ke den la do xu the hien dai nhieu luong thong tin, nhieu loai hinh nghe thuat. Nghe thuat dan toc neu khong duoc dam bao bang “vang” la cac co che cua Nha nuoc thi se dan mai mot di. He cheo cung bi theo xu huong ay. So nguoi viet duoc kich ban cheo cung ngay cang it di, chi dem tren dau ngon tay, trong khi do nhieu tac gia kich ban lai tap trung giai quyet xung dot cua vo dien nhieu hon la nghi den cac tich tro trong cheo nen dan den cac nhan vat he khong co “dat” dien.

Ngay chinh cac dao dien cung khong chu tam nhieu den cac vai he, ho dung vo theo cach “my an lien” chu khong may dau tu vao chat luong nghe thuat cheo. Thu hoi cac vo dien cua muoi tam doan nghe thuat cheo trong mot nam xem co bao nhieu doan dung cho he. Cac vo dien bay gio tap trung di theo tinh kich, di theo tiet tau, di theo xung dot de giai quyet van de, chu tieng cuoi cham choc da kich thoi hu tat xau cua cheo o anh he rat it, hoac co nhung khong toi tam. Lai cong them nhung dien vien dien thieu tam huyet, coi anh he chi la mot vai phu, ho dien tren san khau nhu mot cai may theo y do cua dao dien ma thieu di tinh sang tao…

Cac doan cheo cu dua nhau len “chieu tren” thanh Nha hat, du vo dien thi van o tam nghiep du, nhieu vo dien van o tam “xom, xa” nhung van duoc duyet cho qua. Thuc te, nguoi yeu cheo truyen thong khong phai la it, khan gia voi cheo chan chinh cung rat nhieu, va van con co nhung dien vien tam huyet voi nghe, nhung nhieu khi lai vuong vao co che. Che do dai ngo doi voi dien vien nghe thuat dan toc qua thap, nhieu dien vien tre co tai nang nhung lai khong co cho dung trong cac nha hat nen khong co co hoi de phat trien. Moi thu “cau” di mot ty thanh ra he cheo cu the mat dan.

Nhung nhan vat he cheo la  san pham my hoc song dong cua qua trinh sang tao nghe thuat can phai duoc bao ton va luu giu, neu vi bat cu ly do nao ma danh mat cheo, danh mat he cheo thi se la co loi voi mai sau.

Viet Bao (Theo ANTD)

Cac bai viet khac:

Tiep theo >>


^ Lên đầu trang ^


Copyright © 2006-2012 by VietBao.vn
Viet Bao Viet Nam - All Rights Reserved.