Hung Lang di cu ve Thai Binh hon 600 nam truoc

Thứ hai, 02 Tháng bảy 2012, 05:59 GMT+7

Khi roi vung dat Lang Moc, cac dong ho deu mang theo giong rau hung Lang, von la dac san cua que huong ve trong tai vung dat moi.

It ai biet rang giong rau thom rat quy nay da “di cu” theo nguoi dan o lang “Lang Moc” (Moc) – Cau Han ve vung dat Ho Doi xa Thuy Luong (Thai Thuy, Thai Binh… da hon 600 nam truoc.

Theo than tich, than pha cua den, dinh va gia pha 12 dong ho dang sinh song tai lang Ho Doi thi ten dat, ten lang noi day da gan lien voi giai doan lich su oanh liet day mau va nuoc mat tren duoi 600 nam co le; tu cuoi doi Tran, dau doi Ho (khoang nam 1398 – 1400).

Vao nhung nam cuoi thoi Tran, dau thoi Ho, ong Phung The Ky la chau 12 doi cua Phung Do (mot vi tuong thoi vua Ly Thai Tong – que o lang Minh Nghia thuoc tran Son Tay, da co cong diet loan o dong Ma Sa – nay thuoc tinh Hoa Binh. Khi mat, ong duoc trieu dinh phong la thuong dang Phuc than.


Hung Lang di cu ve Thai Binh hon 600 nam truoc?
Canh dong trong hung Lang lang Do Hoi.

Phung The Ky vao luc do noi danh voi tai van, vo. Ong duoc vua Tran Thuan Tong ga con gai la cong chua Thien Huong va phong cho chuc Chieu thao An phu xu, tran thu o mien ta ngan song Da.

Luc do Vuong trieu nha Tran da suy yeu, quyen chinh trong trieu lot vao tay cha con Ho Quy Ly. Nam 1398, Ho Quy Ly buc vua Tran Thuan Tong nhuong ngoi cho con la vua Tran Thieu De. Nam 1399 Ho Quy Ly sai nguoi giet vua Tran Thuan Tong. Nam 1400 Ho Quy Ly phe bo vua Tran Thieu De roi lap ra nha Ho.

Truoc tinh canh Ho Quy Ly lan ap vua Tran, mot so trung than cua trieu dinh nha Tran cung voi danh tuong Tran Khat Chan lap muu giet Ho Quy Ly nhung viec khong thanh. Tran Khat Chan cung 370 nguoi bi Ho Quy Ly sat hai.

Cam gian Ho Quy Ly bao nghich, pho ma Phung The Ky chieu ngo nhung nguoi trung thanh vi nghia lon, thanh lap dao quan tinh nhue voi ten goi la doi quan Ho Bon, nham chong lai Ho Quy Ly.


Hung Lang di cu ve Thai Binh hon 600 nam truoc?

Bi nha Ho truy kich gat gao, vo chong pho ma Phung The Ky da cung doi quan cua minh va vai chuc nguoi than tin (trong do co 12 vi – sau nay tro thanh 12 vi thuy to cua cac dong ho hien dang song tai xa Thuy Luong). Nhung nguoi dan di theo pho ma ho Phung deu co nguon goc o dat Yen Lang va Nhan Muc ma tuc goi la lang Lang – Lang Moc – Cau Han).

Doan quan roi thanh Thang Long di cu ve vung dat Noi Cao (nay thuoc khu vuc dat Ha Hong – Ninh Giang – Hai Duong) roi vuot song Luoc, men theo song Hoa ve vung dat To Xuyen (Quynh Phu).

Do bi quan nha Ho truy kich rao riet, doan quan tiep tuc vuot qua cac lang Tu Trinh – Quang Nap roi tien toi vung dat ven bien Diem Dien, cay coi um tum, con cat hoang vang, truoc mat la bien, xung quanh cac con cat duoc bao boc boi nhieu song lach chang chit.

Truoc dia the hiem tro, ho quyet dinh dinh cu tai vung dat moi. Duc Phung The Ky da lay ten doi quan Ho Bon de dat ten cho xom, ap moi xay dung – sau nay tro thanh lang - do la lang Ho Doi ngay nay.


Hung Lang di cu ve Thai Binh hon 600 nam truoc?
Bia da Hong Duc sau dinh lang Ho Doi.

Tu vung dat hoang vu heo lanh, nhung nguoi linh va dan lang Lang Moc (Moc) xua da xay dung ngay dem, do biet bao mo hoi nuoc mat va mau de tao thanh mot vung que tru phu, giau co noi tieng la vung dat hoc, dat vo cua vung que bien Thai Thuy, tinh Thai Binh ngay nay.

Than tich, than pha, gia pha cua cac dong ho cua lang Ho Doi con ghi ro: Thuy to cua cac dong ho trong lang la nguoi lang Lang Moc– Cau Han. So di goi nhu vay vi theo tuong truyen thoi bay gio (luc con o Lang Moc – Cau Han) giua hai lang giap ranh nhau co mot cay cau ten goi la Cau Han bac qua song To Lich de dan hai lang di lai thuan tien.

Lang Yen Lang (Lang Lang) da san xuat ra thu rau thom noi tieng de cung cap cho sinh hoat cua nhan dan do thanh thoi do. Hung Lang – la mot dac san trong 5 dac san noi tieng cua vung dong bang bac bo thoi xa xua: “Dua la, hung lang, tuong ban/ Ca ro dam set, sam cam Ho Tay”.

Theo gia pha cac dong ho thi khi roi vung dat Lang Moc – Cau Han ra di, cac dong ho deu mang theo cac giong rau hung Lang, toi, hanh, von la dac san cua que huong ve trong tai vung dat moi dinh cu. Trong than pha, gia pha con ghi cau tho nhac lai hanh trinh gian nan vat va cua cac cu xua: “Tien cu noi cao/ Hau dao To Xuyen/ Vang qua Tu Trinh/ ky cu Quang Nap/ An cu Ho Doi”.

Tai lang Ho Doi xa Thuy Luong, qua tim hieu nhung nguoi dan so tai, chung toi duoc biet hien dang co 20 – 30 ho dan chuyen trong rau hung Lang. Moi ho trong tren duoi 1 sao.


Hung Lang di cu ve Thai Binh hon 600 nam truoc?
Dinh lang Do Hoi.

Theo nhung nguoi dan dia phuong, thoi diem trong rau hung Lang thich hop nhat la tu thang gieng. Rau trong chi sau 15 – 20 ngay da cho thu hoach, gia trung binh tu 10.000 – 15.000d/1kg.

Ben canh viec trong rau hung lang nguoi dan noi day con trong hanh, toi (day cung la hai thu cu rau gia vi tu Lang Moc – Cau Han di cu theo nguoi xua, hien dang duoc trong tai dong dat Ho Doi cho gia tri kinh te rat cao.

Rau hung Lang o Ho Doi than tron, danh chac - duoc trong thanh tung khom, la nho, mat la mau xanh tham, cuong la va gan la co mau tim, than cay co mau tim, mep la co rang cua (hoi thua).

Cho mot la hung lang vao mieng nhai ta thay luc dau co vi hoi cay, sau do day mui thom man mat lan toa rat de chiu. That dung la mui thom rat dac trung chi co o rau hung Lang. No khong giong voi mui thom hac hoac huong vi cay nong cua rau hung cho, hung chui…

Rau hung Lang duoc an cung voi cac loai rau song hoac an cung goi nhech, goi dia, hay nhung dac san khac cua vung bien thi qua la tuyet voi. Nham nhap tung la hung Lang, cho ta cam nhan mui thom dac trung rieng co cua giong rau thom quy hiem nay ma thien nhien da ban tang cho con nguoi.

Tai canh dong trong rau hung Lang o lang Ho Doi, chung toi gap cu Pham Thi Duoc (73 tuoi ) – thon 3 lang Ho Doi. Cu cho biet: “Dong dat xa Thuy Luong va cac lang Bao Ham, Tu Trinh … huyen Thai Thuy rat thich hop voi viec trong va phat trien cay hung Lang - dieu rat quan trong la huong vi cua rau hung Lang o day van giua nguyen mui thom cua no, khong thua kem rau hung Lang o dat Ha Thanh”.

Duoc biet, hien tai o cac xa Quynh Hai (Quynh Phu), Dong Hoa, Dong My, Hoang Dieu (TP. Thai Binh) va nhieu xa trong tinh Thai Binh deu trong cay hung Lang cung cap cho cac nha hang o trong va ngoai tinh.


Hung Lang di cu ve Thai Binh hon 600 nam truoc?
Cay da co truoc dinh Dong.

Theo than pha, than tich con luu tai dinh Dong cua lang Ho Doi thi khi roi dat Lang Moc – Cau Han, cac cu xua da mang theo bai vi cua duc Thanh hoang Phung Do ve vung dat Ho Doi. Sau khi pho ma Phung The Ky va cong chua Thien Huong qua doi, dan lang da ton ho la Than hoang va xay dinh, den de tho.

Hien o dinh Dong con luu giu 21 dao sac phong cua cac trieu dai tu thoi hau Le den thoi Nguyen. Sac phong cho Duc Phung Do la: Lan Linh Dai Vuong, Thuong Dang Phuc Than, Duc Phung The Ky la Ky Da Dai Vuong, cong chua Thien Huong la Nhan Nuong Dai Vuong…

Hien o dinh lang con luu giu hang chuc buc hoanh phi, cau doi, ca ngoi cong lao cua cac vi than hoang doi voi dan, voi nuoc. Tieu bieu nhu doi cau doi truoc ngai tho Duc Phung Do: “Nhat tran Ma Sa kinh pha phu/ Thien thu Ho Doi thuong du uy” (Tam dich nghia: Mot tran danh o dong Ma Sa pha tan sao huyet, khien cho giac phai kinh so/ Nghin nam sau dat Ho Doi con luu mai ghi danh).

Truoc cua dinh Dong lang Ho Doi hien con luu giu duoc cay da co – tuong truyen co nien dai tren duoi 600 nam, duong kinh cua cay da co nay khoang 2,5 – 2,7m, chieu cao 25m. Dac biet phan goc cay co nhieu biu banh ra tao ra nhung hang hoc go ghe co quai. Bo re cua cay dan cai vuon xa phu quanh goc trong that ky thu.

Theo di huan cua cac tien nhan, cay da duoc trong cung vao thoi gian pho ma Phung Ky quyet dinh an cu tai dat Ho Doi. Cay nhu vat chung khang dinh nhung ngay dau “khai hoang lap ap” cua nguoi xua tai vung dat nay.

Hien nay cay da co lang Ho Doi da duoc Hoi bao ve thien nhien va moi truong Viet Nam cong nhan la cay di san Viet Nam.

Vung que Ho Doi – Thuy Luong trai qua biet bao thang tram cua lich su, nay la mot lang duy nhat cua mot xa voi 5.300 nhan khau, hien dang luu giu rat nhieu gia tri lich su van hoa vat the va phi vat the.

Dac biet noi day con bao luu va thuan chung duoc giong hanh, toi va giong hung Lang co huong vi dac biet khong thua kem gi giong hung Lang tung duoc trong o vung Lang – TP. Ha Noi.

Ong Le Ngoc Tai – Chu tich UBND xa Thuy Luong khang dinh: “Giong hung Lang la “di san” hon 600 nam cua to tien tren con duong di tim dat moi. Hung Lang que toi co huong vi rat dac biet, lai cho gia tri kinh te cao. Ngoai gia tri kinh te, cay hung Lang con duoc biet bao the he nguoi dan Ho Doi coi nhu “bau vat gia truyen” cua cha ong de lai can phai gin giu va phat trien cho muon doi sau”.

Nhung chuyen ky la ve cay

» Choang ngop truoc cay bach co chu vi 40m
» Chuyen kho tin ve mot cay tung cho 1.500 khoi go
» Giai ma dong chu moc tren cay nhan o Nghe An
» Xon xao cay nhan bong dung... noi dong chu ky la
» Bi an nghia dia trong nhung cay da khong lo o Hoa Binh
» Nhung loai cay ‘quai di’ o Viet Nam
» Ong nong dan trung dam goc cay hinh quai thu
» Quai di chuyen cay lim khong lo 600 tuoi... tu tu!
» Quai la nhung cay oi cu gai la “cuoi” o Thanh Hoa
» Huyen bi nhung cay thong khong lo tren day Yen Tu
» Ky bi hai cay “thi chong”, “thi vo” khong lo
» Sung so truoc 2 “cu” cay duoc dinh gia 150 ty dong!
» Nao loan ca lang vi hai canh cay gia…1 trieu USD
» Thanh Hoa: Phat hien hai cay den khong lo 1000 nam tuoi
» Ky bi cay thuoc bien chi em co “mat coc” thanh… tien nu
» Cay tu “nau” ruou tren dinh Truong Son
» Ha Noi: cay thi ngan tuoi moi mua chi ra 1 qua!
» Ngo ngang chung kien cay ngoc am 3 nguoi om o Ha Giang
» Phat hien bat ngo: Ha Giang van con cay ngoc am
» Co hay khong "tap doan" trom cay o Ninh Binh?



Nha su hoc Dang Hung

Cac bai viet khac:

Tiep theo >>


^ Lên đầu trang ^


Copyright © 2006-2012 by VietBao.vn
Viet Bao Viet Nam - All Rights Reserved.