Cau chuyen khoa hoc Hoa hoc se di ve dau

Chủ nhật, 10 Tháng tư 2005, 07:00 GMT+7

//


Cau chuyen khoa hoc Hoa hoc se di ve dau

TTCN - Cach day mot the ky, nen khoa hoc nhan loai song nhung ngay thang lich su. Einstein vua dua ra cong thuc ve nang luong, roi hoan chinh thuyet tuong doi...

Mot chuoi dai nhung phat hien cua cac nha vat ly khac dan den su hinh thanh cua co hoc luong tu. Viec ap dung co hoc luong tu vao hoa hoc dien ra kha nhanh, nhat la trong nhung thap nien 1940-1960, tao nen mong ly thuyet cho hoa hoc hien dai.

Nho o vi tri dac biet la khong nhung chi phat hien cac hien tuong va hop chat, ma con sang tao trong viec tong hop tao ra cac chat moi, can thiet cho cac ap dung cu the trong ky nghe va doi song, hoa hoc day dan cac bien gioi cua minh ra xa, co xat voi cac nganh khoa hoc khac, hinh thanh nhung nganh moi (nhu hoa toan, hoa ly, hoa sinh, hoa y, hoa duoc, hoa dia, hoa thien van, hoa thuc pham, hoa dau...).

Da co khong duoi 30 nganh hoa khac nhau! Cung voi su phat trien nhanh va o at cua nhieu nganh ky nghe trong nua sau the ky 20, hoa hoc dan dan chiem linh vi tri cua mot nganh “khoa hoc trung tam” (central science).

Them vao do, tien bo nhanh chong cua cong nghe thong tin da giup nganh hoa luong tu va hoa tinh toan co nhung tien bo vuot bac, mot phan cung co co so ly thuyet va phan khac cho phep hoa hoc dot pha vao nhung linh vuc moi. Suc tinh nhanh cua may tinh dien tu giup nganh hoa duoc thu ngan thoi gian bao che mot chat thuoc moi, nganh hoa moi truong xay dung cac mo hinh phan ung thuc te hon...

Nom na ma noi, nganh khoa hoc, cong nghe nao muon phat trien cung can co hop chat moi va tu do can den hoa hoc. Trong cuoc song hang ngay, tu thuc an nuoc uong, thuoc men, my pham, do dung trong nha, sach vo, in an, dung cu dien tu... dau dau hoa hoc cung co mat!

That kho tuong tuong la nganh y co the chua tri duoc mot can benh moi nao do neu mot chat thuoc moi khong duoc cac nha hoa hoc tong hop! Trong thap nien 1980, khau hieu cua Hang Dupont (My) la “Better things for better living... through chemistry” (Hang hoa tot hon cho doi song tot hon... bang hoa hoc).

Nhung roi khi bien gioi rong lon qua, nganh hoa kho bao ve duoc tinh tuy cua minh ma con dang dung truoc nguy co sinh ton. Sau nhung thap nien hoang kim o vai tro cai ron cua khoa hoc, nhung nam 1990 bao hieu nhung kho khan lien tuc cho nganh hoa.

- Tu viec nhieu nha may hoa chat no, nan o nhiem moi truong, den phung phi tai nguyen..., nganh hoa khong duoc xa hoi xem trong nua ma tham chi con bi ruong bo! Gioi tre khong theo hoc nganh hoa (cung nhu khoa hoc noi chung). O mot so dai hoc Tay Au, nhieu khoa hoa bi dong cua vi thieu sinh vien. De thu hut sinh vien, nhieu khoa doi ten (tu Department of Chemistry den Department of Chemistry and Biochemistry, roi den Department of Chemistry and Chemical Biology, trong do sinh hoc la chinh, hoa chi con la phuong phap). Khong goi “tong hop huu co” ma goi “thiet ke phan tu” (molecular design). Cac nganh khoa hoc khac xay dung bo phan hoa cho rieng minh; nhu nganh duoc su dung phuong phap hoa, song khong xem minh la thuoc nganh hoa.

- Doc cac chuong trinh nghien cuu khoa hoc - ky thuat cua Uy ban chau Au (nhu 6th Framework), tim do mat cung khong thay mot chu “chemistry” nhu mot nganh moi can duoc chinh quyen ho tro phat trien.

- Cac hang hoa hoc tim cach thay ten doi ho. Tu nam 1999, Hang Dupont dua ra khau hieu “The miracle of science” (Phep la cua khoa hoc), tu xem minh la mot “hang khoa hoc” hon la mot hang hoa hoc.

- Gan day nhat, nhieu nguoi co trach nhiem trong Hoi Hoa hoc My (American Chemical Society, da co tu 130 nam) de nghi giai tan hoi, thanh lap mot hoi moi, phu hop voi tinh chat va nhu cau cua khoa hoc va ky thuat trong the ky 21, voi ten nhu la “Society for Molecular Science & Engineeing”.


Cau chuyen khoa hoc Hoa hoc se di ve dau
Trong phong thi nghiem hoa hoc phan tu tai Dai hoc Roger William o San Diego (My)
Nhin chung, day la vai trong nhieu vi du, la nhung con chim bao bao, bao hieu cho su thay doi co ban cua nganh hoa. Nghi cho cung, day khong phai chi la thay doi cua don thuan nganh hoa ma con cua nen khoa hoc noi chung; su thay doi khong the tranh duoc, phu hop voi su tien hoa (nhanh va sau) cua kien thuc.

That vay, khoa hoc hien dai dang song trong qua trinh “to chuc tro lai”. Cho den nay khoa hoc phat trien va duoc sap xep to chuc theo hang doc (toan, ly, hoa, sinh...; trong moi nganh lai co nhieu nganh nho; nganh hoa: xem tren). Cach sap xep nay hien nay khong con phu hop nua vi khoa hoc phat trien vuot qua cac bien gioi va mang tinh chat da lien nganh (multidisciplinary).

Noi don gian hon, khoa hoc dang to chuc lai theo hang ngang! Mot vi du: trong mot truong dai hoc hay mot hang lon hien nay, de thanh lap mot phong nghien cuu moi ve vat lieu nano (nanomaterials), ho se tim nguoi lam vat ly, hoa, sinh, vat lieu, ky su dien, ky su hoa, ky su co, chuyen vien tin hoc, hay cac nganh khac, chu khong giao rieng cho mot khoa nao.... Nguoi lam hoa hoc tham gia nhom nay se van lam chuc nang co dien cua minh, song co le se khong con thay minh la nguoi lam hoa hoc nua!

Dieu nay cung dung voi cac nganh khac, song dac biet khac nghiet cho hoa hoc, vi tu ban than hoa hoc da mang tinh cach da lien nganh roi. Do do cau hoi ve kha nang hoa hoc “tan bien” vao cac nganh khac, nhat la nganh sinh hoc, da duoc dat ra.

Khong ai co the tien doan dieu gi se xay ra trong thap nien toi, chi biet chac rang khoa hoc dang/se tien rat nhanh. Cuoc chay dua voi thoi gian dien ra o van toc femtosecond (10-15 giay) cua phan ung hoa hoc. Cuoc chay dua giua nganh hoa va nganh sinh dien ra quyet liet. Hoa hoc ngay cang di vao cac van de phuc tap (complexity- phuc tap nhat la su song), va tiep tuc tang be rong (breadth) tu tai cua minh.

Nganh sinh se xay dung co so ly thuyet de hieu hon su phuc tap cua su song, von la dat cua minh, va tang them be rong (hien con nho)... Loi the cua hoa hoc la suc sang tao vo cung tan cua nhung nguoi hoa hoc khi lam ra cac chat moi, su sang tao co the so sanh duoc voi nguoi nghe si.

Co the du doan rang cong viec cua nguoi lam hoa hoc ly thuyet va phuong phap hoa hoc se khong thay doi nhieu va van giu vai tro cot loi trong mot nen khoa hoc phan tu (molecular science) dang hinh thanh, du rang trong vai thap nien toi ho co the mang mot ten gi khac.

Mot he luan tat yeu duoc dat ra la giao duc dai hoc phai thay doi nhu the nao de dao tao sinh vien khoa hoc trong mot nen khoa hoc mang tinh da lien nganh ve to chuc va phan tu ve noi dung. Mot cuoc thay doi co ban va toan dien ve chuong trinh giao duc va dao tao dai hoc dang dien ra o may chuc nuoc chau Au (chuong trinh bachelor – master), mot phan cung de bat kip da tien hoa cua khoa hoc hien dai.

NGUYEN MINH THO


(+) Tom tat bai noi chuyen tai cac khoa hoa Truong DH Su pham Ha Noi (25-3) va DH Su pham TP.HCM (31-3-2005). Tac gia la GS-TS hoa hoc, Dai hoc Leuven, Bi (xem them trang web: http://www.chem.kuleuven.ac.be/~minhtho )

Cac bai viet khac:

Tiep theo >>


^ Lên đầu trang ^


Copyright © 2006-2012 by VietBao.vn
Viet Bao Viet Nam - All Rights Reserved.