Ke Cho Dau tich ngon ngu hoa thach dat Kinh ky

Thứ hai, 09 Tháng mười một 2009, 08:03 GMT+7

Lau nay, dan gian ta van hay dung tu Ke Cho de chi Ha Noi hoac nguoi Ha Noi. Nhung du sao, day van chi la mot cai ten khong chinh thuc neu doi chieu voi hang loat nhung cai ten hoan toan chinh danh da duoc ghi vao lich su gan 1.000 nam cua Thu do ta: Co Loa, Tong Binh, Dai La, Thang Long, Dong Do, Dong Kinh, Dong Quan, Ha Noi...

Tuy khong nam trong van ban nha nuoc cua cac trieu dai, song tu Ke Cho co mot net dac sac rieng va xet ve mat ngon ngu, tu nay cung tiem an nhieu nhan to lich su, van hoa, phong tuc... can xem xet.

Toi rat ngac nhien khi tra cuon tu dien tieng Viet dau tien viet bang chu Quoc ngu, con goi Tu dien Viet - Bo - La (Dictionarium Annamiticum Lusitanum et Latinum) cua Alexandre de Rhodes xuat ban tai Roma, 1651 (NXB Khoa hoc xa hoi in lai, co chu giai, 1991) da co tu Ke Cho doc dao nay.

hoaloaken.jpg

Muc tu Ke duoc A. de Rhodes giai nghia: "Nhung nguoi, chi dung noi ve nguoi ta khi noi cach khong kinh trong. Ke cho: Nhung nguoi o trong cho, nghia la nhung nguoi o kinh do Dong Kinh" (tr.123, phan Phu luc tieng Viet).

Nhu vay, neu can cu vao cai moc cua tai lieu tren thi ten goi Ke Cho xuat hien it nhat la tu the ki 17. Trong Tu dien Bach khoa Viet Nam, tap 2 (NXB Tu dien Bach khoa, 2002) dua ra 2 thoi diem khac nhau ve xuat xu ten goi Ke Cho. Trang 180 (muc tu Ha Noi) ghi la "cuoi the ki 16" con o trang 462 (muc tu Ke Cho) ghi: "Trong nhung the ki 17-18, cac nha buon va giao si phuong Tay den Viet Nam thuong goi Thang Long la Ke Cho".

Cung theo sach nay, day la "ten goi dan gian kinh thanh Thang Long ngay xua. Theo nghia hep, chi khu pho phuong dan cu cua kinh thanh thoi Le - Trinh, phan biet voi khu hoang thanh cua vua quan". Cho la noi kinh doanh, buon ban moi mat hang hoa (voi hang loat cac pho "hang" khac nhau) o Ha Noi xua. Van de la, ke trong Ke Cho chi nguoi hay chi noi chon?

Tu dien tu co (Vuong Loc, NXB Da Nang, 2001) cho ke la tu chi noi chon. Theo ong, ke duoc chia thanh 2 nghia:

1. Noi, chon. "Xua nay may ke binh dao" (CPN b.Dc.101). "Chang la nhan tinh dat ke ta" (Nguyen Cong Tru - The tinh doi voi nguoi ngheo).

2. Tu thuong dat truoc mot dia danh de goi mot don vi cu tru tuong duong voi xa, thon; cung co khi la mot don vi cu tru lon hon. "Su rao den Tien Du nay/ Den lang Ke Dong ve ray hom mai" (TNNL c.287-288). "Ta o Ke Lang von nha trong rau" (cd.). "Don rang Ke Lang vui thay" (cd.) (tr.84).

3. Cung theo cach cat nghia nay, tu ke cho (khong viet hoa) duoc giai thich la noi do thi, thuong dung de chi kinh do Thang Long hoac chi kinh do noi chung. Nhu the, ke cho duoc dung voi ngoai dien rong hon nhieu (Vd: co ke cho Viet Nam, ke cho Bac Kinh, ke cho Phap, ke cho Portugal (Bo Dao Nha),...).

Ke Cho

Nhung co le, ke trong ke cho dau tien duoc su dung voi ham y chi nguoi. Ke co the la "1 nguoi hoac nhung nguoi nhu the nao do, nhung khong noi cu the la ai" hoac co the la "2. Nguoi hoac nhung nguoi nhu the nao do, khong noi cu the la ai, nhung ham y coi thuong, coi khinh" (Tu dien tieng Viet, Trung tam Tu dien hoc, NXB Da Nang, 2007, tr.740).

Co le, dau tien nguoi ta dung ke trong Ke Cho voi nghia 1 (giong nhu trong ke o nguoi di, ke Bac nguoi Nam, ke cap, ke si,... ), mac du co hoi nghieng ve nghia 2 (ham y khong duoc coi trong, vi dan thuong gia, buon ban han khong phai la nhung nguoi co thu bac cao trong xa hoi).

Sau do, ke tiep tuc phai sinh nghia, chi noi chon cua mot cong dong nguoi nao do, co net dac thu rieng. Vi the, ta co ke cho, ke que, ke Sat, ke Noi, ke Mo, ke Lang, ke Dong,...

Co ve noi nao cung duoc ghep voi ke duoc. O cac tu nay, nghia chi nguoi va nghia chi mot vung dia danh co su hoa ket tao nen mot net nghia tong quat. Ke Cho (Ha Noi) la mot to hop mang dam cach dung nay. Luc dau chi la de phan biet 2 khu vuc trong kinh thanh (mot noi cua dan buon ban, xo bo dan da; mot noi la hoang thanh cua vua chua, dep de nghiem can). Mac du, trong qua trinh su dung, net nghia chi dia danh dan dan tro thanh net troi. Chang han ta van nghe noi: dan Ke Cho, dat Ke Cho, vung Ke Cho, van hoa Ke Cho...

Tuy chi la mot cach noi dan da, nom na song cang ngay Ke Cho cang tro nen dac dung do su doc dao, gay su chu y ve ngon tu. Dac biet, no duoc coi nhu mot dau tich ngon ngu "hoa thach" cua mot thoi, phan anh chan thuc mot hoat dong quan trong, chu yeu, pho bien cua manh dat kinh ki Thang Long tu xua den nay, khi noi day tro thanh mot dia diem san xuat, buon ban, luu thong cac san pham hang hoa... nhon nhip, sam uat: "Chang ve Ke Cho tham thay/ Nho mua cau dau trau cay cho nang" (ca dao).



Vietbao (Theo: Lao dong cuoi tuan)

Cac bai viet khac:

Tiep theo >>


^ Lên đầu trang ^


Copyright © 2006-2012 by VietBao.vn
Viet Bao Viet Nam - All Rights Reserved.