GS Nguyen Tai Can qua loi ke cua nguoi hoc tro xuat sac

Thứ hai, 28 Tháng hai 2011, 06:54 GMT+7

GS.TS, NGND Nguyen Tai Can, sinh ngay 22/5/1926, nguyen Chu nhiem bo mon Ngon ngu hoc, khoa Ngu Van, truong Dai hoc tong hop Ha Noi, nguyen giao su kiem nhiem khoa Ngon ngu hoc, truong DH KHXH&NV, DHQGHN. Huy hieu 60 nam tuoi Dang, Giai thuong Ho Chi Minh ve khoa hoc cong nghe nam 2000, da tu tran hoi 19h04’, ngay 25/02/2011 tai nha rieng o Matxcova, Cong hoa lien bang Nga, tho 85 tuoi.

Chung toi xin tran trong gui den ban doc bai viet cua GS.TS.NGND Dinh Van Duc, nguyen Chu nhiem khoa Ngon ngu hoc, truong DHKHXH&NV ve giao su Nguyen Tai Can.

Vai tieu khuc ve thay toi


GS Nguyen Tai Can qua loi ke cua nguoi hoc tro xuat sac
GS Nguyen Tai Can.


Cach day nam nam, vao dip GS Nguyen Tai Can, nha khoa hoc va van hoa, bac truong lao noi tieng cua ngon ngu hoc nuoc nha, tron bay muoi tuoi, toi co viet mot bai nho: "Thay toi" de kinh thay. Nam nay (2000), thay bay muoi lam tuoi, vua co vinh du duoc Nha nuoc tang giai thuong Ho Chi Minh ve khoa hoc. Dip nay cung dung luc nganh Ngon ngu hoc truong ta sap ky niem bon muoi lam nam hoat dong. Toi muon viet doi loi de mung tiep. Tuy nhien, cam xuc khong the lap lai cho nen toi coi bai viet lan truoc la tieu khuc thu nhat, va lan nay la tieu khuc thu hai. Va cung xin muon loi PGS Ma Giang Lan:
“Cuoc vui nho buoi hom nay,
Chen mung xin hen ngay thay tam muoi”

Tieu khuc thu nhat


GS Nguyen Tai Can qua loi ke cua nguoi hoc tro xuat sac
GS Nguyen Tai Can va GS Dinh Van Duc (tac gia bai viet)


Nam nay (1996), thay toi, GS Nguyen Tai Can bay muoi tuoi. Toi muon viet doi dong nhu loi tri an ong cua mot nguoi hoc tro. Nhung thay kho qua!

Thay toi hoc rong, tai cao ma trang giay nho thi chi noi duoc it y. Va lai, tinh ong rat khi khai, Nho giao “tham sau vao xuong tuy” (Loi GS Phan Ngoc), khong muon nguoi khac noi ve minh va tu minh cung khong muon noi ve chu “Nga”.

Thuo con di hoc pho thong, mot thay toi luc do - GS Vu Ngoc Khanh - trong mot lan che toi khong biet trinh bay bang da noi: “Toi co ong ban la Nguyen Tai Can, bac tai hoa, chu viet rat dep, viet bang kho ai bi. Anh ma duoc hoc ong ay thi duoc nhieu dieu lam”. Mot lan khac, thay Dang Van Dai, day toi o cap II, lai noi voi cha toi: “Anh Nguyen Tai Can vua do Pho bac si ¹ o Lien Xo cung voi anh Nguyen Toan Canh”.

Cha toi vui va giai thich cho toi: “Bac Can la truong ban Tu thu cu cua ba o So Giao duc Lien khu 4 ngay truoc, bac ay la nguoi gioi lam”.

The roi sau do it nam toi vao khoa Ngu van truong Dai hoc Tong hop Ha Noi. Cuoi he nam thu hai (1962), doc con duong trong cay hoa phuong o cu xa khoa Ngu - Van tai lang Lang, toi thay co mot nguoi doi mu phot, deo kinh mat, mac com-le dat xe may vao khoa.

Lop sinh vien thi tham bao nhau: “Thay Nguyen Tai Can day!”. Ky uc cua toi thuc day, cong voi tinh to mo cua tuoi tre, toi lan la den gan ong, nhung khong biet them duoc dieu gi.

May ngay sau, toi vo cung ngac nhien khi nhin thay chinh ong trong bo do rat gian di ngoi hut thuoc lao o hang nuoc canh cong truong, tac phong rat thoai mai, con hoc tro lop tren thi xum xit quanh ong cuoi noi cuc ky vui ve voi thay… the roi, sau do co may da cho toi, trong suot 35 nam qua, duoc song, lam viec ben thay, thay da diu dat nhieu the he, trong do co toi, truong thanh cung voi nen Ngu hoc Viet Nam.

Con nguoi khoa hoc cua GS Nguyen Tai Can co the tom tat trong 8 chu: “Sau sac - thong thai - tai hoa - nghiem khac”. Moi chu chi can neu mot vi du. Voi viec mo ta thanh cong danh ngu tieng Viet, di xa toi muc, co luc coi “loai tu” la trung tam, ong da dat lai ca he thong mieu ta cau truc ngu phap tieng Viet (1960). Voi viec dat dung cuong vi ngon ngu hoc cua “tieng mot” ong da khang dinh anh huong bao quat cua dac trung “don lap” nay doi voi tieng Viet (1960). Nhung tu tuong do rat sau sac, ngay nay da tro thanh nhung noi dung co ban cua cac cuoc thao luan khoa hoc ve tieng Viet.

La nguoi thong thai, ong am hieu tuong tan Ngon ngu hoc, Han - Nom, ngon ngu hoc lich su, cac linh vuc cua Viet ngu hoc. Dien mao cua cong trinh cua ong that quang dai ma linh vuc nao cung rat sau sac. Ong hieu co va hieu kim, bat rat nhanh nhung van de cua ngon ngu hoc hien dai trong luc co the thao luan va de xuat nhung y kien rat doc dao ve co ngu hoc.

Thay Can cung la mot bac tai hoa, ong doi dao thi tu, lam tho rat nhanh va hay, dac biet la tho chu Han. Tuyen tho ong chac chan ong duoc coi la mot trong nhung nha tho chu Han cuoi cung cua the ky nay. O giang duong khoa Viet hoc o Dai hoc Paris 7 co doi cau doi chu Nom tren giay hong dieu da nga mau, chu viet rat dep, khuyen hoc tro phai gang hoc. Do la cau doi cua GS Nguyen Tai Can tang khoa, lan dau nhin thay bat giac toi nho mot loi tho xua cua Yen Lan:

“Thay giao toi khi toi buoi dau,
Mot hom sach cu, tam man nau
Doi cau lien giay long ho diep
Nhan nham dai theo net muc tau”.

TS Vu Duc Nghieu, o khoa toi, ke voi toi rang o khoa Dong Nam A, Dai hoc Cornell ben Hoa Ky cung co treo mot cau doi Nom khac cua Thay voi noi dung khuyen bao hoc tro ma thay da tang khi qua do thinh giang.


GS Nguyen Tai Can qua loi ke cua nguoi hoc tro xuat sac

Noi tai hoa cua thay con phai nhac den mot nguoi thay co phuong phap su pham cuc gioi. Ong truyen dat nhung dieu cuc ky truu tuong cho sinh vien bang mot loi noi het suc cu the, sinh dong nhieu luc pha mau sac di dom, dan da, hoc xong khong bao gio quen duoc.

Ve tinh nghiem khac trong khoa hoc cua thay thi co rat nhieu cau chuyen. Gan thay, toi bi thay mang mo rat nhieu va khuyen bao chi tinh. Mot chuyen vui: Co lan mot sinh vien lam luan van voi thay, vi khong lam dung loi thay nen tron biet. It lau sau, lo thi tot nghiep, sinh vien ay danh phai den gap thay. Anh nay mang theo che, thuoc den ta thay. Thay nhan ngay, nhung sau do bat sinh vien ay phai o lai luon nha thay nau com an, viet cho den luc ky xong luan van moi thoi.

Cac giai thoai ve thay thi nhieu nhung vuot len tat ca la cai tam xay dung nganh Ngon ngu hoc Viet Nam. Suot doi thay chi huong vao mot muc dich la dao tao va xay dung hoc thuat, xay dung doi ngu, xay dung theo huong chinh quy, hien dai nhung khong xa roi thuc te Viet Nam. Nhung cong viec chuyen mon chua lam duoc, thay rat buon. GS Hoang Trong Phien da noi rang: “GS Nguyen Tai Can da thoi mot luong khong khi moi vao nganh ta, da dao tao bao nhieu hoc tro cho ngu hoc nuoc ta, ong xung danh voi nhung danh hieu cao quy cua khoa hoc”.

Thay toi suot doi song gian di, gian di toi muc dam bac, tuy ong khong thieu thon gi. Khi o nha cung nhu khi di ra nuoc ngoai, ong luon giu mot phong cach rieng ma ong van thuong noi la cua “Nguoi xu Nghe”.

Vao dip ong 70 tuoi ta, o xa que, toi nho toi thay va trong mot dem dong tuyet lanh toi viet may van tho Duong luat vung ve, gui den thay noi que nha:

“Tham thoat thay ta da bay muoi,
Dam dai nam thang nhung buon vui,
Mot doi day do tam trong sang
Ba buoc phong tran da co nguoi.
Hoc tro lop lop bao ton kinh,
Bau ban xa gan nhung don moi.
Tra rot minh nien buon co su²
Binh Dan long dao chang pha phoi”.
(Quebec, 1995)

Tieu khuc thu hai

GS Nguyen Tai Can qua loi ke cua nguoi hoc tro xuat sac

Nam nam sau. 2000.

Thoi gian di nhanh that. Thay toi da bay muoi lam tuoi, con lop hoc tro Ngon ngu hoc cua thay nam ay, ca bon chung toi bay gio deu da ngot nghet luc tuan. Thay thay con khoe va nhanh nhen, chung toi mung lam. Nhung thay lai bao chung toi la: “Toi chi mong cho khoe ma lam viec, neu toi tho bang ong cu toi thi cung chi con duoc may nam nua! Phai co ma viet cho xong cac du dinh”. Toi giat minh. Tu ngay nghi huu, thay lam viec toi ngay, ban hon luc tai chuc. Viet sach. Tiep sinh vien, nghien cuu sinh. Huong dan cac can bo tre. Thay muon truyen thu kien thuc va ca tinh trung thuc va nghiem khac trong khoa hoc. Chuyen khoa hoc thay chang bo qua chi tiet nao. Nghe con gai toi theo nghiep cua cha, mot hom thay goi toi den noi: “Toi moi doc mot bai cua chau viet, anh nen chu y ren cho chau thoi quen di vao khao sat cac tu lieu nhieu hon, truoc khi chau ban vao nhung chuyen lon hon”. Toi ngac nhien va xuc dong, tu trach minh vi chinh toi cung chua danh thi gio doc bai cua chau. Nho lai, xua thay da tung day toi nhu the, nay thay lai qua toi ma day con toi.

Tu ngay nghi huu thay da viet va cho xuat ban ba cuon sach. Toan nhung cuon suy nghi ca mot doi nguoi, nghe ten da thay kho: “Ngu am lich su tieng Viet”, “Han van Ly - Tran”... Nay thay lai dang viet sap xong sach “Co Han - Viet”, roi con dinh viet tiep ve Han ngu trong cac nuoc khu vuc, lam Tu dien tu nguyen tieng Viet (da xong den van C). Nhan viec nay toi nho den hai mau chuyen ve thay.

Ong GS Keith Taylor la nha Viet Nam hoc co tieng o My, chuyen gia ve Ngu van va lich su Ly - Tran, xin theo hoc thay mot khoa chu Nom, ong ke lai sau khoa hoc la da rat ngac nhien gap mot nha hoc gia Viet Nam uyen bac, than thien nhung rat nghiem, co phuong phap giang day rat la, rat ngon ngu hoc ma co tinh thuc hanh cao, co hieu qua ro ret. Ong da hoc voi thay duoc gan 500 chu Nom pho dung nhat va con biet ca cach dung no de doc van ban, chi sau mot thoi gian ngan cham chi hoc.

Mot lan khac, co ba giao su o Dai hoc Su pham Ha Noi day van hoc Viet Nam da gioi thieu mot anh sinh vien nguoi My den gap thay de hoc ve ngon ngu ca dao Viet Nam. Anh nay gioi tieng Viet, tuong thay cho nghe mot so bai giang va minh hoa, ghi chep roi mang ve. Ai de thay khong lam the. Thay kiem tra tieng Viet, noi qua ve nguyen tac ngon ngu cua ca dao, gioi thieu mot vai ky thuat lam ca dao roi ra bai tap bat anh nay ve nha theo do ma tap lam cho duoc ca dao, roi sau mot tuan mang den de thay chua.

Luc dau kho lam, nhung cu phai gang tap, sau do cung lam duoc. Thay khen, chua, den khi hieu duoc nhung dieu co ban qua thuc hanh roi thay moi giang giai ly thuyet. Thay ke la co lan anh sinh vien ay da tap viet duoc may cau:

“Toi den Ha Noi da lau,
Biet ho Hoan Kiem, biet cau Chuong Duong,
Tham quan bam sau pho phuong,
Tuong nhu gap lai que huong thu nhi”

Thay bao tuy chua hay, nhung dung luat, nhu the la gioi va dang tran trong lam.

Cach day khong lau, co mot tin vui. Nam nay Nha nuoc xet tang giai thuong khoa hoc Ho Chi Minh dot II cho cac cong trinh khoa hoc xuat sac cua nuoc ta. Cum cong trinh: “Cac van de Ngu phap va Lich su tieng Viet” cua GS Nguyen Tai Can la mot trong so rat it cac cong trinh khoa hoc cua khoi Ngu - Van vuot qua duoc bon vong bo phieu nghiem ngat cua gioi khoa hoc nuoc nha truoc khi trinh Nha nuoc.


GS Nguyen Tai Can qua loi ke cua nguoi hoc tro xuat sac



Thay dang o nuoc ngoai, toi gui thu dien tu bao tin. May hom sau, nhan duoc thu thay. Thay vui vi da duoc dong nghiep tin nhiem, nhung noi ngay voi toi la phai lo lam viec truoc khi nghi den duoc khen. Hai nam truoc, thay duoc Nha nuoc tang Huan chuong Lao dong hang Nhat, luc ay thay vang nha, khi ve, thay xuc dong noi voi anh em trong chi bo: “Toi theo Dang sap 50 nam, luc nao cung phai gang lam nguoi cong san trung thuc va nhat quan”.

Nho nam 96, khi thanh lap khoa Ngon ngu hoc o truong ta, chung toi deu vui, thay cung vui, nhung sau do tram ngam noi voi toi: “Lap khoa la de lo nghi cach ma phat trien dao tao va hoc thuat, gang dung de tut hau nhieu so voi quoc te, con lap khoa ma chi de cat cu hanh chinh thi rat khong nen. Cac anh phai luon nghi den su lien thong, khong chi giua ngon ngu hoc voi van hoc ma ca voi cac chuyen nganh khac nua, va phai gang nghi xa, nghi dai hoi, co nhieu cai phai rat kien tri moi mong thay ket qua”.

Thay khuyen chung toi song gian di, lam khoa hoc dung chay theo hinh thuc vi de nhiem tinh gia doi. Nhac chuyen xua thay ke: “Hoi o Lien khu 4, co lan duoc bau lam chien si thi dua, minh duoc van phong Khu uy thuong cho hai dieu: mot la duoc uu tien tam xa phong moi tuan mot lan va hai la duoc phep hup nuoc com truoc, moi buoi chieu, o bep tap the trong may thang, nho do ma khoi phu thung. Nuoc ta ngheo nhu vay day, nay co kha hon, nhung chua the xa hoa duoc. Khoa hoc, cong nghe chua phat trien con chua giau duoc nhanh dau”.

Toi cam dong.

Thay toi, moi lan nghi den thay, toi thay mot nhan cach khoa hoc lon, mot tri tue lon cua mot nguoi can dam di vao cai moi ma van giu truyen thong, luon luon nghi den phat trien. Cai tuoi thay nghe noi cung kha vat va, nhung thay toi da luon luon: “Binh Dan long dao chang pha phoi”.

Ha Noi, vao thu nam 2000

Thay toi - Tieu khuc thu ba, nhung dieu chua noi

Muoi nam truoc, khi thay bay muoi, toi da viet tieu khuc thu nhat.

Chung toi noi voi thay:

Cuoc vui nho buoi hom nay,
Chen mung xin hen ngay thay tam muoi.
Roi cai ngay ay da den rat nhanh. Nhanh nhu thoi gian tang toc.

Thay toi nay da tuoi tam muoi tron. Nhin thay voc dang van nhanh nhen tuy lung thay co cong hon, toc thay co bac hon:

Muoi nam thay co gia them,

Que huong, the su, lam dem nghi nhieu.

Nhung trong khoa hoc thi tu duy thay van tre trung, say me sang tao va cong trinh cua thay that hoanh trang. Giua duong thay da nhan Giai thuong Khoa hoc Ho Chi Minh, thay buoc len dai vinh du cung voi cac ten tuoi tien nhiem: Dao Duy Anh, Hoang Xuan Han, Tran Duc Thao, Dang Thai Mai, Tran Van Giau…

“Binh dan long dao chang pha phoi” la ban linh cua thay.

Duoc bat dau tu mot goi y van chuong cua hoc gia Hoang Xuan Han truoc do hon muoi nam la phai chang co the dua vao cac chu ky huy trong van ban truyen Kieu ma tim hieu lai lich cua ban Kieu goc qua cac dien tien.

GS Nguyen Tai Can qua loi ke cua nguoi hoc tro xuat sac
Nhung the he hoc tro nganh ngon ngu hoc tri an GS Nguyen Tai Can


Thay toi da tran tro, lao tam kho tu va quyet dinh di vao mot van de den nay chua ai lam: dem phuong phap cua Ngon ngu hoc lich su nghien cuu van ban. Thay khoi dau voi ban Kieu Duy Minh Thi (1872). Mot nghien cuu tu lieu do so da duoc cong bo. Roi sau do la sach lon nghien cuu ve cac van ban Kieu Nom the ky 19. Thay, bang cach tiep tuc nghien cuu cac chu huy ky trong truyen, da manh dan la nguoi thu nhat dua ra de xuat moi ve thoi diem Nguyen Du sang tac truyen Kieu khi nha tho vua ngoai ba muoi tuoi (1787 - 1790). Nhung bai viet gan day cua thay mang tinh khai pha da gay xon xao du luan gioi nghien cuu co hoc ve nhung y tuong moi, rat manh bao ma co co so khoa hoc.

Khi thay 70 tuoi, toi da kinh thay may van tho viet thu noi xa (1), nay thay 80, lai cung tu noi xa, toi xin gui den thay may van hoa tiep:

Moi do thay ta da tam muoi,
Thang ngay tam luc co dau ngoi.
Muoi nam sau sach nen danh phan,
May choc ngan trang phai chuyen choi.
Thay neu guong sang cho doi tre,
Tro hoc dao thay den bo hoi,
Thay khoe, thay vui, thay suong the,
Ban be, do de khap noi noi.
(Seoul, 5.2005)

Bai tho nay kinh thay, 2005, viet o Seoul, toi gui thay vao dip sinh nhat thay. May hom sau toi nhan duoc mot buc thu rat cam dong cua thay, kem theo la mot bai thay dap lai:
“Tam muoi dau da chan la tram,
Chuc tho con nhieu, nam lai nam.
Van gang Yoga: theo Dao thuat,
Van thuong thu gian: dinh Thien tam.
Van nhu Trang Tu: vui doi buom,
Van hoc Ngu Cong: rut ruot tam
Song: o, thac: ve, tuy phan, phuc
Ay loi dap ta khach tri am.”
(20/5/2005, tu Maxcova)

Thanh cong lien tuc trong hoc thuat cua thay toi chinh la o cho ong co mot phuong phap tu duy rat hien dai va dung dan. Thay nam rat vung cac nguon ly luan ngon ngu hoc o cac boi canh lich su khac nhau. Manh dan nhung can trong, thay da ung dung co ket qua cac ly thuyet ngu hoc vao tu lieu ban ngu, ca hien dai va lich su, mo ra nhung y tuong rat moi.

Thua thay, chung toi hieu rang nhieu luc van chua lam thay ung y, nhung chung toi luon an tam co thay o ben chi bao. Chung toi van noi voi nhau thay la nguoi Quan tu, ca doi thay khi xep hang thi luon luon dung sau, nhung chinh la dung truoc vay.

Nay thay Bat tuan, nhin thay con manh va minh man. Chung toi thay am long.
Han Thanh, He nam At Dau, 2005

NGND, GS.TS Dinh Van Duc

Anh: Bui Tuan, Truong Nhat Vinh

Cac bai viet khac:

Tiep theo >>


^ Lên đầu trang ^


Copyright © 2006-2012 by VietBao.vn
Viet Bao Viet Nam - All Rights Reserved.